“Kinderen opvoeden … ’t is toch niet gemakkelijk”, hoor je wel eens zeggen. Het is iets wat je nogal eens hoort in een jeremiade over de “jeugd van tegenwoordig” die door mensen die een deel van hun jeugd vergeten zijn, bestempeld worden als een moeilijk publiek. Wij weten natuurlijk wel beter: kinderen opvoeden is nooit eenvoudig geweest. Het is bijna de “plicht” van jongeren om nieuwe dingen uit te proberen, nieuwe wegen te zoeken, … Iedereen van ons kent wel een gezin waar één of meerdere puberende jongeren de ouders soms tot radeloosheid brengen. Bij de meesten van hen is het een fase waar ze doormoeten, maar je zal het als ouder toch maar meemaken. Er bestaan geen boeken of TV-nanny’s die deze problemen kunnen oplossen, want elke jongere is uniek. Het fenomeen bestond ook in Jezus’ tijd al; Jezus zal waarschijnlijk niet diep moeten graven hebben in zijn fantasie wanneer Hij één van zijn bekendste, waarschijnlijk omdat het zo herkenbaar is, parabels vertelt.
Het lijkt te gaan over een alledaags gezinnetje, verteld in een patriarchale samenleving, want er is nergens sprake van de moeder. Maar het gaat dieper: het gaat om de grote mensenfamilie die deze aarde bevolkt met God als Vader en dan de gelovigen en de zoekende mensen als zonen. Jezus vertelt het verhaal om de farizeeën duidelijk te maken dat Zijn goed nieuws ook, misschien wel vooral, bestemd is voor diegene die zij als verloren verklaard hebben. Als je het met die achtergrond leest en het een beetje actualiseert, merk je het moderne van dit oerverhaal.
We kennen ze allemaal: de vele mensen die opgegroeid zijn in katholieke gezinnen. Er zijn er enkele die daar een paar frustraties en kwetsuren hebben door opgelopen, maar er zijn er ook heel wat die hetgeen ze meegekregen hebben, waardevol vinden en er respect voor hebben. Maar om heel wat verschillende redenen, beslissen zij op een dag het katholieke gedachtengoed te laten voor wat het is en eens iets anders te gaan proberen: zij verkennen de markt van het religieuze, nog altijd met die christelijke waarden in hun rugzak van het leven. Misschien gaat deze parabel ook over hen. Of hij kan gewoon ook over mensen gaan die avontuurlijk aangelegd zijn, die op hun eigen benen willen staan, … of zijn het de jongeren die wegwillen uit de soms beklemmende zorg van hun ouders? Wie zal het zeggen? Die jonge zoon heeft ook vandaag nog zoveel gezichten. Ze vertrekken, vragen hun deel en proberen ergens anders het geluk te vinden.
Zoals nogal wat jongeren, is de jongste uit het verhaal ook van oordeel dat leven plezant moet zijn en hij doet dat dan ook uitvoerig mee aan feesten. Maar wie veel feest, komt al vlug op droog zaad te zitten. Hij moet werk zoeken en eindigt uiteindelijk als een hongerlijdende varkensverzorger, voor een jood kan die belediging tellen. Hij denkt terug aan de goede tijd bij zijn vader en besluit terug te gaan. We kunnen discussiëren over de vraag of hij terugkeert voor zijn vader of voor zichzelf, maar dat doet hier misschien weinig terzake. Hij keert terug.
Vooral het beeld van de vader uit het verhaal is sterk: hij staat op de uitkijk. Lees dus maar: hij heeft zijn zoon echt in vrijheid laten vertrekken, hij is hem niet gaan halen, hij heeft hem geen beloftes gedaan opdat hij toch zou blijven, … Hij wachtte gewoon af. Het is iets wat wij ons als mensen die het leven in eigen handen willen nemen, zeer moeilijk kunnen. Wat zouden wij al niet gedaan hebben om “verloren zonen” te doen terugkeren? Dit verhaal zegt ons dat enkel een uitnodigende en afwachtende houding nodig is. De bekering kan nooit vanuit de Vader komen, of vanuit de mensen die achtergelaten zijn. De bekering moet komen van diegene die vertrokken is. Met een tedere omhelzing en een feestmaal laat de Vader zijn zoon weer thuis komen. Geen preek, geen verwijten, alleen blijheid.
Het is juist met dit laatste dat de oudste zoon, lees maar de farizeeën het moeilijk hebben. Zij hebben de vreugde van de thuis nog niet ontdekt. Zij zijn mooi thuisgebleven om hun hemel te verdienen. Voor hen was het hun plicht om thuis te blijven. De vader veroordeelt dit niet, hij is alleen ontgoocheld omdat hij geen blijheid vindt in het hart van zijn oudste bij de terugkeer van zijn broer. Je plicht doen is goed … maar liefde en barmhartigheid voor mensen die andere wegen gaan, mag je nooit uitsluiten. Uit het gesprek met de Vader blijkt duidelijk dat de oudste zich tekort gedaan voelt. Hij heeft zijn plicht gedaan en lijkt te denken dat het niet gewaardeerd wordt. Hij en zijn vader … ze spreken op twee niveau’s. Ondanks alles is zijn vader blijven liefhebben, bij de zoon is die liefde wat op de achtergrond geraakt.
Een verhaal, tweeduizend jaar geleden verteld, en nog zo actueel. Nog altijd staan honderden vader- en moederfiguren op de uitkijk. Nog altijd zijn er mensen die dit geduld en die liefde niet willen begrijpen en afdoen als naïviteit, onnozelheid, …
Het verhaal daagt mij als christen uit om ook op de uitkijk te gaan staan, niet iemand achterna hollen, proberen te overtuigen om “zieltjes” te redden. Enkel op de uitkijk staan als een uitnodiging om het anders te gaan doen. Zo zou ook de Kerk moeten zijn: zij zou ook op de uitkijk moeten gaan staan voor mensen die afgeschreven zijn, soms door haar eigen kleinmenselijke regels. Als ze dat niet doet, zal ze vlug een verbitterde oude zoon worden. En ziet de Kerk zichzelf niet liever als een liefdevolle moeder?
God,
soms zijn wij als de jongste zoon uit de parabel van de barmhartige Vader:
we menen het geluk ergens anders te vinden en laten U achter.
Soms zijn we als de oudste zoon uit de parabel van de verloren zoon
omdat we zo afgunstig zijn op anderen dat we Uw liefde geen kans meer geven.
Zelden zijn we uit onszelf als de barmhartige Vader in de parabel van de afgunstige broer:
wij staan eerder op de uitkijk om mensen te beschimpen, niet om ze een nieuwe kans te geven.
Doe ons daarom in deze vastentijd groeien naar Uw voorbeeld
opdat Pasen ook een nieuwe morgen brengt voor mensen die wij al afgeschreven hebben.
4e zondag in de vasten C - 2007
C-cyclus · Vasten · 4e zondag van de Vasten · roze