Het is een schok als je thuiskomt van vakantie, en als je tussen de post het overlijdensbericht vindt van twee goede vrienden. Omgekomen in het verkeer. Het grote reisverhaal dat je bij je had, is ineens verstomd. Het is niets meer vergeleken hij de reis naar de eeuwigheid die zulke dierbare mensen plotseling hebben moeten maken. Ineens is het pijnlijk duidelijk boe kwetsbaar we zijn, juist wanneer we elkaar liefhebben. Natuurlijk wisten we dat altijd wel ergens in ons achterhoofd, maar we vonden die vriendschap zo vanzelfsprekend. Pas nu het ons zo wreed ontnomen wordt, is het ineens haarscherp duidelijk. Hoe anders kan het voor ons in een ogenblik worden. In één ogenblik beseffen we dat alles staat of valt met die ene reis-met-een-hoofdletter.
Nu krijgen we in het evangelie over die uiteindelijke reis óók een schokkend bericht te horen. Uitspraken waarvan je denkt: dat is niets voor Jezus, om zo hard uit te halen. Wat hij op zijn weg naar Jeruzalem vertelt, is zo onverwacht. Hij zegt dat als wij ooit de weg van het geluk op willen, dat we dan door een nauwe poort moeten, anders komen we nooit ‘thuis’. Hij zegt dat we ons daarvoor tot het uiterste moeten inspannen omdat het velen niet lukt binnen te komen.
Nu weten we wel dat we een beetje fatsoenlijk moeten leven, maar dat het zó nauw komt, vinden we toch wel kras uitgedrukt. Wij hebben toch altijd als vanzelfsprekend aangenomen: God is goed. Wij varen onder de goede vlag. Wij horen hij de goede club. Een God die wreekt en straft, en met hel en verdoemenis dreigt, zullen we toch zeker in dit leerhuis niet meer tegenkomen? De zin en het doel van ons leven is toch in goede handen. En nu ineens dit verhaal.
Toch bevat dit verhaal een belangrijke kanttekening van Jezus. Waarover? Over waar het in geloof en godsdienst eigenlijk om gaat. Dat gold voor zijn eigen joodse godsdienst, maar eigenlijk net zo goed voor het christelijke of islamitische geloof. Want elke godsdienst op aarde is eigenlijk in beginsel zeer eenvoudig: Heb God en je naaste lief, zoals jezelf bemind zou willen worden. Nu kan niemand dat ideaal ooit helemaal waarmaken en dat is voor heel wat mensen nogal teleurstellend. De weg is te nauw voor hen. Gelukkig - of ongelukkig - zijn er in elke kerk of religie wel mensen die daar wel raad mee weten. Zij weten de boodschap zo mooi in te kleden dat het toch heel aantrekkelijk blijft. Muziek en prachtige plechtigheden zetten God luister bij. Schitterende heiligdommen worden gebouwd. De liturgie wordt in fraaie kloosters tot een cultuur verheven. Kortom de verpakking van de boodschap wordt zeer indrukwekkend. De weg wordt weer goed begaanbaar. Zodoende is er sprake van macht, want op deze manier heeft godsdienst heel wat mensen in haar ban. Het kan tot massale ge-beurtenissen uitgroeien, waarbij de televisie wonderen doet. Het is als een enorme vlag. Maar dekt zij ook de lading? Hierover gaat Jezus’ woord vandaag. Hoe? Hij kent deze gang van zaken. Hij heeft zijn leven lang zien bouwen aan de prachtige tempel van Herodes in Jeruzalem. Hij heeft daar het massale joodse godsdienstige bedrijf gezien op het tempelplein. Hij heeft geweten van het politieke machtsspel van de priesters met de Romeinse bezetter. Hij wist hoe de mensen daardoor om de tuin geleid werden in hun geloof, omdat deze vlag de lading niet dekte. Daarom zei hij: ‘Mensen, kijk uit voor deze schijn-godsdienst. Kijk door de verpakking heen. Doe niet mee aan die schijnvertoningen die zoveel mensen op de been brengen. Wil je echt ‘thuis’-komen dan is er maar één simpele weg: realiseer je wat liefde doet waar je maar kunt. Het hoeft niet volmaakt te zijn. God aanvaardt je ook in onvolmaaktheid, maar ga wel langs deze weg. Dát is de enige poort naar een nieuwe bewoonbare wereld van God, de rest is zoethouder. Dit heel gewone is je échte leerschool. Dáár ben je op weg naar de echte stad van vrede Jeruzalem'.
Maar het is dus geen boeman spelen wat Lucas hier in dit evangelie doet. Het is geen angst aanjagen om mensen daarmee in het gareel te houden. Integendeel, het is terug naar de eenvoud van onze liefde voor elkaar; terug naar het besef dat we vrienden nooit kunnen verliezen omdat liefde het enig eeuwige is. Het is vrij worden van de franje van de buitenkant om het enige over te houden wat er toe doet. Mogen we deze nauwe poort van liefde en vriendschap steeds meer ontdekken als onze uiteindelijk vreugdevolle thuiskomst.