Wij spreken van de tien geboden. Het boek Exodus spreekt van woorden. Dat is eventjes iets anders. Het is zelfs helemaal iets anders.
Het is helemaal iets anders omdat je met tien geboden iets bewijzen wil en iets bewijzen moet. Je wil bewijzen, dat je goed bent. En God heeft dat dan genoteerd. Hij onthoudt dat en daarop gaat Zijn hart voor je open. Maar voor het zover is, heeft het alleen maar moeite gekost. Het was een last, een juk.
Zo staat het niet in het boek Exodus. Daar staat voorop: ik heb u weggeleid uit Egypte, uit het slavenhuis. De zogezegde woorden zijn er dus omdat we vrije mensen zijn, omdat we vrije mensen zijn gemaakt. Dan zijn de woorden wegwijzers voor mensen die van harte op die weg gaan. Het is alsof Hij eerst de last en het luk van onze schouders heeft genomen en dan zegt: loop, loop nu die andere kant op, loop weg van alles wat bezwaart, verdooft en verdwaast. Kijk, hier is het nieuwe vademecum, de nieuwe gebruiksaanwijzing voor het geluk. Hier is het boekje waarin geschreven staat hoe je nooit meer opnieuw ziek zal worden. Leef dan gezond. Ik heb je eerst genezen.
En dan volgen de regels voor de nieuwe levensstijl. Er zijn dagen om te arbeiden en er zijn dagen om te vieren. Zo is het goed. Zo komt er ritme in het leven. Zo kan het leven lang duren. Zelfs tot in eeuwigheid, want sabbat zal het laatste zijn dan is alle ellende vergeten en alle slavernij over en voorbij. Het laatste zal feest zijn: oefen het feesten in, elke zevende dag.
Eer uw vader en uw moeder. Gedenk uw oorsprong, uw begin. Dan is de aankomst verzekerd. En leven in het vrije land, ver weg van dat Egypte waar mensen vaderloos en moederloos werkten voor wat steen en stro.
Gij zult niet doden, gij zult niet stelen, gij zult tegen uw naaste niet leugenachtig getuigen, gij zult uw zinnen niet zetten op de vrouw van uw naaste, niet op zijn slaaf, zijn slavin, zijn rund of zijn ezel, op niets wat hem toebehoort Want vrije mensen maken anderen niet tot slaaf, maken er niet opnieuw een Egypte van.
We zeggen soms: doe het, het is de moeite waard. Dat kan twee dingen betekenen. Ofwel: begin met de moeite, later zal je zien dat er een waarde in steekt. Dan heb je te doen met geboden. Ofwel: ik toon je eerst de waarde, dan zal je de moeite wel waardevol vinden. Dat is de taal van Exodus.
Misschien hebben we nog nooit ervaren wat bevrijding is omdat we ons nog nooit slaaf hebben gevoeld?
Of misschien hebben we nog nooit beseft, dat we volop in Egypte zitten en dat vele farao’s, met kleine, onschuldige lettertjes ons hele denken domineren.
Misschien zijn we te weinig geboeid om een nieuwe levensstijl boeiend te vinden? Dan doen we maar futloos verder met geboden die ons eigenlijk niet raken en… die we daarom toch maar niet onderhouden!?! En wij die zoveel praten over ervaring. Soms denk ik, dat wij de toedracht van het leven niet beseffen omdat er een soort samenzwering is om ons ver te houden van die ernst.
Is dat soms niet ons slavenhuis?