Er is iets aan de hand met het credo van de christenen. Alles wat erin staat, is dogmatisch juist. Het is als een opstel zonder fouten. Daarom is het ook eerbiedwaardig. Het is een sterk document. Het zegt waarheid. De waarheid van de evangelische, de orthodoxe en de rooms-katholieke Kerken. Vandaag worden we uitgenodigd om eens te zoeken vanwaar ons credo komt. In welke wieg werd onze waarheid geboren? Natuurlijk in de wieg van Israël. Daarover gaan de lezingen van deze dag. Met open ogen lezen wij retro om op het spoor te komen van waarachtigheid voor vandaag.
In het boek Deuteronomium wordt de geloofsbelijdenis van Israël getoonzet: ‘Luister Israël.’ Marcus verwijst naar deze tekst. Geloven is luisteren. Geloven gaat uit van niet-weten. Geloven is onderricht willen worden. Het is typisch dat de joden de dienst op sabbat ‘school’ noemen. Ze gaan niet naar de synagoge om luidop te belijden wat ze al weten. Ze gaan naar de synagoge om vragen te stellen en om te luisteren. God zal steeds hun leermeester mogen zijn.
Uit deze zelfde nieuwsgierigheid is het christendom geboren. Marcus heeft het daar uitdrukkelijk over. Hij rapporteert het gesprek tussen een Schriftgeleerde en Jezus: ‘Wat is het allereerste gebod?’ Jezus’ antwoord is zonder meer correct. Hij is een trouwe jood. Daarover was ook geen discussie. Hij lag perfect in de lijn van de traditie. Wat wil je nog meer? Eigenlijk niets. Daar was, als ik het evangelie goed lees, geen enkele betwisting over. Waar begint de discussie dan wel? De discussie begint waar weten en luisteren te ver uit elkaar gaan liggen. Dan wordt het eerste en heilige principe van Luister Israël’ vertaald in ‘ik geloof’. Het weten van waarheid kan in aanvaring komen met het luisteren naar waarheid.
Eeuwenlang heeft men deze tegenstelling pijnlijk en zelfs dramatisch scherp gemaakt. Tot bloedens toe. Over God spreken en over geloof is blijkbaar geen onschuldige bezigheid. Het conflictmodel is lang zeer sterk (on)vruchtbaar geweest. Marcus hanteert in elk geval vandaag het harmoniemodel. Hij herhaalt het credo van het joodse volk: luister Israël. Daarmee plaatst hij Jezus in het landschap van zijn volk. Jezus is een jood in hart en nieren. Hij wil almaar onderricht worden. In dat opzicht herinneren wij ons allen een prent van Jezus te midden van de leraars in de tempel. Volgens die prent doceerde Jezus, terwijl er staat dat Hij vragen stelde. Jezus ging op naar de tempel om te leren. Hij kende maar één dogma: Hij wilde door God onderricht worden.
Daar knelt nu precies het schoentje van de godsdiensten. Wij weten teveel en wij luisteren te weinig. Wij affirmeren teveel en wij onderschatten onze plicht om onze waarheid te bevragen. Dat is vermoedelijk onze ‘gelovige’ ziekte. Wij geven almaar antwoorden en we stellen geen vragen meer. Wij zenden een belijdenis uit en zo weinig mensen vragen erom. Zo dreigt ons credo te ontaarden tot een ritueel. Wij worden dan ook gedwongen ons credo te hertalen. Ernstige liturgische werkgroepen zijn daar danig mee bezig. Is ons klassieke credo dan fout? Nee, het heeft enkel het kleine nadeel dat het enkel correct is.
Luister Israël.