Het is Jezus’ laatste confrontatie met zijn tegenstanders voor hij door hen gearresteerd en ter dood veroordeeld wordt. De vraag die hem gesteld wordt is essentieel. Het is de vraag naar het voornaamste. De vraag wordt op een legalistische manier gesteld. De vraag had ook op een andere manier gesteld kunnen worden: wat is het goede leven?
Zijn antwoord is bekend. Tenminste dat denken we dan. Geeft hij niet het antwoord over dat eerste gebod over God liefhebben met je hele hart, je hele hebben en houden, en over dat tweede, dat je je naaste moet liefhebben zoals jezelf? (Die laatste aansporing vraagt je dus wel werkelijk jezelf lief te hebben!) En worden vervolgens die twee dan niet eenvoudigweg tot één en hetzelfde gebod gemaakt?
Dat is zijn antwoord.
En toch is dat zijn antwoord niet helemaal. Er gaat aan dit alles bij Marcus iets anders vooraf. Iets dat we dan over het hoofd zien. Jezus’ eerste antwoord is: ‘Hoor, Israël!’ Hoor, luister, dat is het eerste en het voornaamste, het begin, en het einde. Natuurlijk heeft dat luisteren dan te maken met wat volgt, over de liefde tot God, tot jezelf, de ander, en uiteindelijk tot dat alles samengebracht tot één.
Het eerste en voornaamste is dus horen, luisteren of ‘aandacht besteden’. Dat ene woord somt al het andere - liefde voor God, liefde voor de ander, liefde voor jezelf - op.
Ieder weekeinde zit er in de New York Times een extra weekblad dat Book Reviews heet. In die uitgave staan iedere week vier lijsten van de best verkochte boeken over de laatste week, twee met gebonden boeken, fictie en non-fictie; en twee met niet gebonden boeken in dezelfde twee categorieën. Er worden bijna nooit religieuze of spirituele boeken in die bestsellerslijsten opgenomen. De reden is heel eenvoudig. Een boek als de bijbel - maar ook andere ‘geestelijke’ boeken - zou iedere week minstens een van de lijsten, en wellicht zelfs twee, domineren.
Toch sluipt er soms een ‘geestelijk’ boek tussendoor. Een randgeval, een boek dat niet zo maar ineens te klasseren is. Dit was het geval met een boek dat heet ‘De minder genomen weg’ (The Road Less Traveled) van een psychiater, M. Scott Peck. Het is volgens de ondertitel een boek over “Een Nieuwe Psychologie van Liefde, Traditionele Waarden en Geestelijke Groei”. Het is een boek dat al meer dan 450 weken - iedere week opnieuw op een van die lijsten staat.
Zoals de ondertitel vermeldt is een van de onderwerpen ‘liefde’. De auteur beschrijft hoe volgens hem de voornaamste vorm die actieve liefde aanneemt, het ‘aandacht besteden’ of ’luisteren’ is. ‘Wanneer we van iemand houden, dan besteden we aan hem of haar aandacht.'
Dat is niets nieuws. Het is iets wat we allemaal weten. Het hoort tot onze alledaagse ervaring. Je weet dat er geen liefde is, als er geen aandacht is, als tijdens het gesprek ogen verveeld weg kijken. Het is het verwijt dat geliefden elkaar maken als ze zich realiseren dat hun wederzijdse houding bedreigd wordt: ‘Je luistert nooit naar me!'
Je weet dat er liefde is, als iemand met zo’n aandacht naar je luistert, dat je weet dat zij of hij werkelijk in jou, en in je groei en welzijn geïnteresseerd is. In die tijd trad een Schriftgeleerde op Jezus toe, en legde hem de vraag voor: ‘Wat is het allereerste gebod?’ Jezus antwoordde: ‘Luister!'
Luister naar God, je naaste en jezelf. Luister naar de bron van het leven. Luister naar het leven. Er is geen enkel belangrijker gebod. Luister, als je luistert dan zal het leven bemind worden, en dan zullen daar alle verdere conclusies - dat je God dient te beminnen, de naaste, maar ook jezelf, en eigenlijk alles en iedereen samen - uit getrokken worden.
De Schriftgeleerde is het daar mee eens, weet Marcus ons te vertellen. Hij versterkt Jezus argument zelfs, door dat luisteren en die liefde als belangrijker te verklaren dan de offers in de tempel. Hij begrijpt het dus best. Maar begrijpen alleen is niet voldoende.
Jezus vindt dat zijn ondervrager wijs - dat wil zeggen met inzicht spreekt. Maar toch nodigt hij de man niet uit hem te volgen. Hij zegt hem alleen dat hij niet ver van het rijk Gods af is. Alleen maar begrijpen en inzien schijnt dus niet voldoende te zijn. Het is het praktisch beleven van dat inzicht datje tot het rijk Gods doet ingaan.