Eenendertigste zondag door het jaar (2006)

Het gaat vandaag in het evangelie over de liefde en dat vind ik een verschrikkelijk moeilijk onderwerp. Hoe zeg ik iets zinnigs over het gebod van de liefde?
Als ik dat zo zeg, klinkt dat u waarschijnlijk vreemd in de oren. De liefde, daar gaat het toch om in ons leven, dat is toch de voornaamste bron van menselijk geluk maar de vraag is wel: welke liefde, hoe liefde, wat liefde.
Ik heb wel jonge mensen ontmoet die stapel verliefd waren op elkaar, maar met die liefde kun je nooit iedereen liefhebben, dat zou ook helemaal niet goed zijn. Ik ken mensen die heel veel van elkaar houden, echte liefde is er, maar met die liefde kun je onmogelijk van iedereen houden. Op die manier van iemand houden die je heel onsympathiek vind, of van iemand die je heel erg beledigd hebt of tekort gedaan, dat is menselijkerwijs natuurlijk niet op te brengen. Ik ken mensen die alles voor elkaar over hebben, maar die liefde kun je onmogelijk jegens iedereen hebben. Dat is namelijk niet op te brengen, onze krachten zijn nu eenmaal beperkt.
De vraag is welke liefde, hoe liefde, wat liefde. De liefde wordt in duizenden liedjes en gedichten bezongen, de een nog gevoeliger en romantischer dan de andere, maar je kunt je afvragen wat ze te maken hebben met het grote gebod van de liefde uit het evangelie. Ik denk eigenlijk: niets, over dat soort gevoelde liefde gaat het niet. Maar waarover dan wel?
Ik heb eens een zuster gekend die zei: ik bemin alle mensen in Christus. Dat klinkt heel mooi, alleen was ze zelf meer een kreng van liefde, een heel hard en streng persoon, die niets voor mensen over had. Als een pastoor zegt: Ik dien God en de Kerk zo goed als ik kan, maar hij ligt ondertussen wel overhoop met de meeste parochianen, dan kun je je afvragen wat zijn liefde voor God en de Kerk betekent.
Wat is liefde? De vraag is welke liefde, hoe liefde, wat liefde. Ik zou liefde waar het in evangelie over gaat, willen vergelijken met een trap, en de treden ervan vormen de verschillende stadia van echte liefde. Langs die trap kun je naar boven klimmen, naar beter mens zijn, naar gelukkiger mens zijn, naar een betere wereld, een gelukkiger wereld.
De eerste trede is die van een gezonde zelfkennis en zelfrespect, van zicht op de ware zin van je leven, van een duidelijk besef welke waarden werkelijk belangrijk zijn. Zonder deze eerste trede kom je niet hogerop.
De tweede trede is die van een gezonde zelfliefde. Het gebod van de liefde zegt niet voor niets: bemin je naaste als jezelf. Als je niet van jezelf houdt, kun je ook niet van anderen houden. En als je van jezelf houdt, wil je ook het beste voor jezelf, dan zoek je naar manieren om gelukkig te worden. Als je die houding niet hebt jegens jezelf, kun je die ook niet hebben jegens anderen.
De derde trede van de trap is respect voor de ander, wie of wat die ander ook is, mooi of lelijk, aardig of vervelend Ieder mens heeft er recht op dat ik zijn rechten eerbiedig dat ik hem respecteer als mens, als medemens. En dit is in onze samenleving vaak al moeilijk genoeg.
De vierde trede is die van de welwillendheid, aan ieder ander het goede gunnen en waar mogelijk ook het goede geven. Het goede willen voor mensen van wie je veel houdt, dat is niet zo moeilijk, dat is haast vanzelfsprekend. Maar het goede willen voor mensen die verkeerd gehandeld hebben, dat is in werkelijkheid vaak heel erg moeilijk. Als het gaat om criminelen, terroristen, klinkt al gauw de roep: ze moeten ze veel en veel strenger straffen, zeker als je zelf slachtoffer bent geweest. En dat is heel begrijpelijk. Maar Jezus zegt ook ergens: bemin je vijanden, d.w.z. gun ook je vijanden het goede.
De vijfde trede is dat anderen je echt ter harte gaan, dat je begaan bent met hun lot, meeleeft met hun vreugde en verdriet, dat je doet wat je kunt om jouw levensgeluk met hen te delen. En dit kan gebeuren in allerlei gradaties van intensiteit. Hoe nauwer de verbondenheid, hoe meer anderen je ter harte gaan.
Liefde is een trap die minstens die vijf treden kent, en hoe hoger je op die trap komt, des te meer mens ben je, des te rijker ben je in je leven, des te groter is je levensgeluk.