Drieëntwintigste zondag door het jaar (1997)

Onze zintuigen zijn de deuren naar de buitenwereld: daardoor komen wij in contact met medemensen en kunnen wij met hen communiceren. Dat is van levensbelang om mens te kunnen zijn. Iemand die in coma ligt en dus geen gebruik kan maken van zijn zintuigen die is als dood.
Blindheid, doofheid, stomheid dat zijn gesloten deuren en daardoor worden contacten met de buitenwereld ernstig bemoeilijkt. En elke blinde of dove of stomme komt altijd terecht in een min of meer geïsoleerde positie. Het belemmert altijd een beetje zijn functioneren als mens. En altijd leeft het verlangen dat die gesloten deuren geopend worden.
Zo brengt men in het evangelie een doofstomme bij Jezus. Jezus doet twee dingen: hij raakt hem aan en zegt: effeta. En daarmee opent hij de gesloten deuren naar de buitenwereld zodat de doofstomme er weer helemaal bij hoort. Dat klinkt allemaal nogal gemakkelijk, in de praktijk gaat het wat moeilijker, zeker ook als het gaat om geestelijke blindheid en doofheid.
Je kunt namelijk zeggen dat die doofstomme in het evangelie staat voor alle mensen die belemmerd zijn in hun communicatie met de buitenwereld, bij wie deuren gesloten zijn, niet door een lichamelijke handicapt of gebrek, maar door geestelijke redenen. Er zijn nogal wat mensen die doof en blind zijn voor de werkelijkheid buiten hen. Er zijn mensen die zozeer opgaan in hun eigen wereldje dat ze ook niets anders meer kunnen horen en zien dan wat in hun straatje past en voor de rest zijn ze doof en blind. Maar wie zo in het leven staat leeft ook niet echt, zonder het zelf misschien in te gaten te hebben.
Er zijn mensen die in een klein eigen kringetje leven, die zo opgaan in hun eigen ik, in eigen belangrijkheid, in eigen wijsheid dat ze doof zijn voor raadgevingen van buitenaf, dat geen oor hebben voor overtuigingen van anderen en die dus bij voorbaat afwijzen.
Er zijn mensen die verblind zijn door van alles, door vooroordelen of machtzucht of hebzucht, noem maar op, en die daardoor kromme situaties in hun eigen omgeving of ook in je eigen leven niet meer zien, die niet meer in staat zijn verder te kijken dan hun eigen neus lang is.
Die mensen zijn ernstig gehandicapt. En dan mag je hopen en wensen dat ze iemand ontmoeten als Jezus die hen raakt en tegen hen zegt: effeta: ga open: en die zo de deuren naar buiten weer echt open zet. En soms gebeurt dat.
En soms hoor je en zie je, hoe ze medemensen ontmoeten die hen weten te raken, of in situaties te recht komen waardoor hun ogen en oren open gaan, waardoor ze andere mensen worden.
Ik denk dat we onszelf steeds weer de vraag moeten stellen of onze deuren naar de buitenwereld wel helemaal openstaan? Of dat wij toch slechter zien en horen, toch minder kijken en luisteren naar anderen dan we zelf denken? Ik denk dat ook wij veel vaker dan we zelf in de gaten hebben kijken door een gekleurde bril en alleen horen wat we graag willen horen. Dat zijn hele menselijke trekken.
Jacobus, in de eerste lezing, wil ons aan het denken zetten. Hij verwijst eigenlijk aan die diep ingewortelde neiging van zovelen om meer oog te hebben voor de buitenkant dan voor de binnenkant, om meer aandacht te hebben voor het grote en sentationele dan voor het onopvallende, het eenvoudige, om toch voorrang te geven aan het voorname, het deftige, boven het kleine en zwakke.
Jacobus wijst ons erop dat je niet in eerlijk kunt zeggen: ik geloof in Jezus’ boodschap, als je geen oog hebt voor de armen. Bidden voor de armen, voor medemensen in nood, in welke manier ook, dat mag best, maar als het daar bij blijft dan is je geloof hol en leeg, volgens Jacobus. Dan ben je blind en doof, vindt hij. Als je zegt te geloven in Jezus en zijn boodschap, dan moet je wel een open oog en oor hebben voor de mensen om je heen, en je hart laten spreken in daden. Iemand die dat goed begrepen heeft is Bisschop Muskens met zijn kruistocht tegen de armoede in ons eigen welvarende land.
Maar begrijpen wij dat ook? Moge Jezus ook ons raken en zijn effeta ook onze deuren en ramen wijd open zetten voor de medemens.