‘Dit volk eert mij met de lippen, maar hun hart is ver van mij.’ Om die klacht van Jezus beter te begrijpen, zou ik een kleine parabel willen vertellen. In het rijk van de natuur, in de geschiedenis van de evolutie van de levende wezens naar grotere volmaaktheid, onderscheiden we eerst de ongewervelde dieren: dieren die nog geen ruggengraat hebben. Ofschoon goed gevormd, hebben zij een schelp nodig om te kunnen leven en om zich te kunnen verdedigen. Noemen we maar de mossel, de oester, de schildpad. Langzamerhand evolueert de natuur naar de gewervelde dieren. Zij hebben een ruggengraat en hebben geen schelp meer nodig.
De meeste christenen hebben de tijd nog gekend, dat wij ons nog hulden in een schelp van verplichtingen en geboden. Wij moesten naar de mis, goedschiks of kwaadschiks; wij baden samen het rozenhoedje, graag of niet graag; op vrijdag kregen we geen vlees; met de verloofde op vakantie gaan, kon of mocht niet… Nu we een groot deel van die schelp hebben weggegooid, dreigt er toch wel een gevaar, als we de schelp van de uiterlijke verplichtingen niet vervangen door een innerlijke ruggengraat.
De Heer zegt: Als je hart niet bij de godsdienst is, dan ben je een lege schelp! De godsdienstoefeningen, de liturgie, gebed en offer functioneren als schelp. Als het hart niet klopt binnen in de schelp, dan is ze levenloos en waardeloos. Voor God telt alleen het hart! Dat is het centrum van de hele persoon. Zonder hart zijn alle vrome werken als een schelp zonder leven. Je kunt daarom nog niet zeggen dat Jezus tegen wetten en voorschriften is. Integendeel. Hij is alleen tegen zielloze wetten, die de innerlijke vrijheid van de mens belemmeren…
Dieren kunnen pas een schelp missen als ze een ruggengraat hebben die sterk genoeg is om zichzelf te kunnen verdedigen. Zo moeten christenen ook door de schelp van goede gewoonten omgeven zijn. Ouders moeten hun kinderen voorgaan in het goede. Het zou gewoon onzinnig zijn kinderen te laten doen wat ze willen. Zonder de schelp van een christelijke opvoeding zullen ze weerloos overgeleverd zijn aan de tijdgeest. Toch moeten wij wel weten dat het niet goed is dat ze zich blijven terugtrekken in de schelp van gewoonten en van de voorschriften, want dan komt hun christelijk leven nooit tot ontplooiing. Ieder mens heeft een ruggengraat nodig, om niet weerloos naar links en rechts geslingerd te worden. Tenslotte moeten we weten dat het het hart is dat telt. Jezus houdt niet van uiterlijke schijn, van vroomheid waar niets achter steekt. Alle goede handelingen moeten hun oorsprong vinden het hart. Te veel nadruk leggen op de uiterlijke voorschriften is niet goed. De meesten onder ons hebben die schelp al lange tijd verlaten. Toch blijft de vraag, of wij christenen geworden zijn met een ruggengraat, die handelen vanuit een innerlijke vrijheid en alles bezielen met een persoonlijke liefde, Op het ogenblik van ons sterven zal ons niet gevraagd worden hoe belangrijk ons werk geweest is, maar hoeveel liefde wij erin gelegd hebben. Dat is een woord van Moeder Teresa. Dat bedoelt ook Jezus vandaag in het evangelie. Enkele wervels van de ruggengraat die ons geloofsleven recht moeten houden, wil ik even aanstippen. De eerste wervel is de geest van gebed, die uit de diepte van ons hart opborrelt en aan alles wat we doen, leven schenkt. Die geest vervult ons met een onbedwingbare drang om in alles Gods wil te volbrengen. De tweede wervel is de geest van geloof in onze zending ten bate van de wereld, die een diepe honger is om recht en gerechtigheid te laten open bloeien in onze maatschappij. En als je niet wilt dat je ruggengraat scheef groeit, let dan op de derde wervel van broederlijk dienstbetoon: dien met een goed hart alle mensen!
Jezus is gekomen om ons vrij te maken van de schelp van uiterlijke verplichtingen, zodat we in de geest van vrijheid, met heel ons hart, God en de mensen zullen dienen. ‘Zuivere en onbevlekte vroomheid in de ogen van God en Vader is dit’, zegt Jakobus in de tweede lezing, ‘wezen en weduwen opzoeken in hun nood, en zichzelf vrij waren voor de besmetting van de wereld.’