Albert Nolan, een Zuid-Afrikaanse dominicaan, wees er enkele jaren geleden op, dat dit verhaal over de vijf gerstebroden en twee vissen veel politieker is dan we meestal denken.
Nolan kwam tot die conclusie, omdat hij dit bekeek vanuit zijn ervaringen in het Zuid-Afrika van toen. Een land vol onderduikers en mensen die op eenzame plaatsen bij elkaar kwamen om hun verzet tegen de apartheidsregering te organiseren. Het is tegen die achtergrond dat Nolan de bijzonderheden van dit verhaal, waar wij zo vaak over heen lezen, in een heel nieuw licht begon te zien.
De tekst van Johannes geeft zelf aan dat het verhaal iets te maken heeft met politiek. Er staat dat ze Jezus koning wilden ma-ken. Toen hij zich daar tegen verzette, wilden ze hem zelfs ontvoeren en vasthouden. Maar hij wist - ook die keer weer! - te ontsnappen en trok zich in het gebergte terug, geheel alleen.
Als we de reportages van de vier evangelisten samen lezen, dan wordt de mogelijke politieke betekenis van wat er toen gebeurde veel duidelijker, althans volgens Nolan.
Er wordt gesproken van een bijeenkomst op een afgelegen plaats. Waarom zouden die mensen, en waarom zou Jezus zo ver van de bewoonde wereld weggetrokken zijn? Waarom die geheimzinnigheid? Wie had de bijeenkomst georganiseerd? Hoe was het mogelijk dat er zo’n menigte op een en dezelfde dag bij elkaar kwam? En waarom waren er zoveel mannen? Alle evangelisten spreken van maar liefst 5000 mannen. Matteüs is de enige die over de aanwezigheid van vrouwen en kinderen schijnt te spreken. Maar hij doet dat in een tekst die ook aan zou kunnen geven dat er helemaal geen vrouwen en kinderen waren. Dat is wat Nolan denkt.
Waarom zouden er ooit in het Palestina van die tijd zo veel mannen bij elkaar komen? Daar kan maar één reden voor geweest zijn, een politieke, de Organisatie van een opstand. Nolan meent aanwijzingen te vinden dat de menigte in ieder geval niet erg rustig was. Ze hadden niet alleen maar honger, ze waren ook oproerig. Zo opstandig dat Jezus een heel eenvoudig middel aan moet wenden om ze te bedaren. Hij zegt ze te gaan zitten. Zittende mensen zijn beter te overzien. Hij vraagt hen bovendien in groepen te gaan zitten. De evangelisten zijn het er onderling niet over eens hoe groot die groepen waren. De een zegt dat hij hun vroeg in groepen van vijftig te gaan zitten, de anderen spreken van groepen van vijftig tot honderd man. Ieder die ooit geconfronteerd is met een opstandige of overenthousiaste menigte weet dat dit een goede manier is om zo’n menigte onder controle te krijgen. Het is waarschijnlijk op die manier dat hij ze het idee hem koning te maken uit hun hoofd kan praten.
Maar ook dan zijn de moeilijkheden niet voorbij. Hij krijgt volgens Marcus (daarin gevolgd door Matteüs) ook moeite om zijn leerlingen in hun boot te krijgen. Die hadden best met hem willen regeren. Ze waren er praktisch al over aan het vechten hoe de ministeriële portefeuilles onder elkaar te verdelen. Hij moet ze dwingen de boot in te gaan. En als zij weg zijn stuurt hij de menigte waarschijnlijk naar huis. Als die eenmaal weg is trekt hij de bergen in om alleen te zijn (Mar. 6,45-46; Mat. 14,22-23).
Waarom ging Jezus niet in op de mogelijkheid om politiek de macht over te nemen. Het was een bekoring waartegen hij zich vanaf het begin van zijn loopbaan verzette. Later zal hij tegen Pilatus zeggen dat hij dat best gekund had. Maar hij gaf niet aan die bekoring toe.
Hij kon dat ook niet, omdat hij dan met een groep mensen, in dit geval de joden, tegen een andere groep mensen, de Romeinen en hun geallieerden, had moeten kiezen. Dat is niet goddelijk, en dat kan ook niet goddelijk zijn. Hij kon alleen maar voor allen kiezen. Hij kon alleen maar voor het koninkrijk van God kiezen.
Zelfs in de grootste moeilijkheden veroorlooft hij zich niet tegen zijn vijanden te zijn. Hij leeft vanuit een diepte waar ondanks alles de mensheid toch een is. Hij kon zijn messiasschap niet in de handen van één groep spelen. Dat doen betekende dat hij de tegenstander in de kaart zou spelen. De bevrijding van alle mensen kan niet bewerkt worden in één groep alleen. Daarom had Jezus zulke politieke moeilijkheden mee zich door zijn volk messias te laten noemen.