Assertiviteit is een woord dat in’ is. Een mens moet van zich afbijten, hij moet opkomen voor zichzelf, hij moet lef hebben. Wij lezen het evangelie van vandaag verkeerd indien wij er een pleidooi in zien voor slappe passiviteit. Als je op de ene wang geslagen wordt, bied dan ook de andere aan. Wij zullen dat goed, dat wil zeggen ‘bijbels’ dienen te lezen. Het gaat in ieder geval over iets anders dan over assertief of braaf gedrag… Dat kenden ze toen niet volgens onze opvattingen.
Wat ze toen wel kenden, was slaan en terugslaan. Iemand doodslaan, iemand halfblind slaan, iemand de tanden stukslaan, dat kenden ze ook. En iemand geselen, dat gebeurde ook. Allemaal dingen dus die ouder zijn dan de straat. Wij zullen maar zeggen dat het vechten des mensen is. De vraag is: moet een samenleving daar preventief of repressief mee omgaan? Daar gaat het om in de lezing van Matteüs. Wat hier aan de orde is, betreft de mening van Jezus over preventie en repressie. Veel meer dan over individuele assertiviteit of braafheid, gaat het hier om de ordening van de samenleving. Kwesties van rechtsstaat en rechtsorde staan hier op de agenda.
Als Jezus spreekt over slaan en terugslaan, over straf en vergelding mogen wij ons aan iets verwachten wat te maken zal heb¬ben met trouw aan Gods droom. Het zal dus in grote mate preventief zijn. Dat is toch de zin van geboden en verordeningen, van profetische aanklachten en profetische oproepen? Telkens opnieuw. Dat alles wordt samengevat in het verzamelwoord wet-en-profeten. Goede, wijze woorden.
De volgende vraag van Matteüs is evenwel: hoe gaat Jezus om met repressie, met de bestraffing van het kwaad? Zijn houding is tweevoudig. Voor geschillen en betwistingen geldt de goede oude regel: je moet een oordeel uitspreken volgens de juiste maat. Oog om oog dus, en tand om tand. Niets minder en niets meer. Dat is de gouden maat. Liefst geen willekeurige straffen, geen wilde afrekening. Zo wil Jezus wet-en-profeten niet afschaffen. Maar hoe brengt Hij de vervulling? Dat interesseert ons. Zijn antwoord is: als men je op de ene wang slaat, bied dan ook de andere aan. Laat de slag op je wang de laatste slag zijn, sla niet terug. Laat de bom op je stad de laatste bom zijn, bombardeer niet terug. Doorbreek de vanzelfsprekendheid van de wraak.
Niet terugslaan is geen lafheid, het is een geweldloze uitnodiging om niet meer te slaan en om de bombardementen te staken. Met wraakacties roep je alleen maar nieuwe wraak op en zo draait alles op het oude schema door. Zo draait in de wereld zoveel vierkant. Misschien zwijgt ooit eens de wrede mens als hij een vrede-mens ontmoet?
De lezer wordt uitgenodigd om daar eens heel lang over na te denken.