Wij horen het en denken het zelf ook dikwijls: in princiep is het wel juist… dat wij meer kinderen zouden moeten hebben, dat de wederzijdse liefde het fundament van het huwelijk is, dat je moet vergeven en vergeten,.. maar in mijn persoonlijke situatie, voor mij is het heel anders.
En het gaat hier ook niet alleen om voorbeelden, die onze menselijke samenleving aangaan, je kunt evenveel voorbeelden aanhalen in verband met onze verhouding tot God. In princiep ben ik een goede katholiek, dat wil nu niet zeggen dat ik elke zondag naar de kerk ga. Die levenspraktische houding tegenover de medemens en tegenover de godsdienst is niets nieuws, ze wordt nu alleen maar met meer vrijheid en openlijker gepropageerd in vergelijking met vroeger. Deze levenskunst is echter niet christelijk. Uw ‘ja’ moet ‘ja’ zijn en uw ’neen’ ’neen’, zegt Jezus vandaag in het evangelie, en wat daar nog bij komt is uit den boze.
Jezus is hier radicaal. Hij legt de wortel (radix) bloot; Hij dringt door tot in de diepte. Jezus verkondigt geen levenswijsheid, maar Gods wijsheid en daardoor lokt Hij veel ergernis uit. Hij doorbreekt daardoor zozeer de heersende structuren dat de hogepriester zei: ‘Het is beter dat een mens voor het volk sterft, dan dat het hele volk ten gronde gaat’. Dit oordeel is niet zonder meer boze wil, maar die man had begrepen hoe revolutionair, hoe alles van binnenuit veranderend deze boodschap van Jezus is.
Dostojewski vertelt deze treffende legende. Jezus komt, zoals Hij beloofd heeft, terug op aarde in de Spaanse stad Sevilla in de 16e eeuw. Als hij in het voorportaal van de Dom een jong meisje ten leven opwekt, beveelt de grootinquisiteur Hem in de gevangenis te werpen. In de nacht bezoekt hij Hem in de gevangenis en zegt: Gij zijt gekomen om ons te storen. Vijftienhonderd jaar hebben wij ons afgemarteld met deze vrijheid, maar nu is het met haar ten einde, volledig ten einde. De mensen van vandaag menen volkomen vrij te zijn en toch hebben zij hun vrijheid aan onze voeten gelegd. Dan opent hij de deur en zegt: ga weg en kom nooit meer terug, nooit meer, nooit meer.
Dostojewski heeft hier de vinger op de wonde gelegd. De Kerk heeft zich dikwijls alleen maar ingezet om structuren en tradities overeind te houden, in plaats van alles steeds weer opnieuw met de Geest van Jezus te doordringen. In de Kerk ontwikkelen zich nog steeds levensvormen en levensnormen waarop de woorden van Jezus van toepassing zijn. ‘Gij hebt gehoord dat tot onze voorouders gezegd is: maar Ik zeg u…’
Het Concilie is aanleiding geworden tot veel verwarring. Wat is de substantie van de oude leer, en wat zijn eigentijdse formuleringen? Mgr. Lefèbvre verwijt de Kerk slappe compromissen te sluiten en diplomatisch te handelen. Maar wij sluiten in de alledaagse dag ook veel compromissen, waar het grondprinciep eigenlijk heel duidelijk is. Wij beamen kinderen - bij anderen - wij prijzen de huwelijkstrouw, en kijken naar anderen. Wij spreken van vergeving en vergeven niet. Wij spreken over God, maar niet met Hem. Wij zijn voor onze eigen vrijheid, maar willen vrij zijn van de verantwoordelijkheid en zorg voor de anderen. Maar al te graag hanteren wij de slagzin: tegenwoordig is in de Kerk alles anders geworden.
Ongehuwd samen wonen doet niet alleen de jeugd. Het bijwonen van de Eucharistie maken wij afhankelijk van onze luim. Wat hebben ze ons vroeger veel wijsgemaakt, en ondertussen voelen wij ons aan niets meer gebonden.
Denk niet dat Ik gekomen ben, zegt Jezus, om de wet en de profeten op te heffen. Ik ben niet gekomen om ze op te heffen, maar om ze tot volheid te brengen. Gij hebt gehoord… maar Ik zeg u… Jezus doet in alles een beroep op de innerlijke gezindheid. Wij zijn aan princiepen gebonden.