Wie zonder in de gids te kijken zijn televisietoestel aanzet, loopt grote kans dat er een spelletje aan de gang is. Bingo’s in allerlei gedaanten, met woorden en plaatjes, met cijfers en raadsels. En altijd is het een samenspel van twee dingen. Het is een heleboel geluk, maar je moet er ook zelf iets voor doen. Blijkbaar houden veel mensen van dit soort programma’s.
Misschien omdat ze zo’n beetje nabootsen wat we in het leven zelf meemaken. Veel geluk en pech, maar je moet ook zelf een duit in het zakje doen. Misschien houden we ervan omdat we eindelijk eens kunnen lachen om iets wat in het werkelijke leven zoveel hoofdbrekens kan kosten.
Want het lijkt zo mooi dat we in omstandigheden leven waarin we vrij zijn onze keuzen te maken, maar je kunt er ook wakker van liggen. Of je zult solliciteren of niet; of je kinderen zult nemen of niet. En hoe we die kinderen dan moeten opvoeden, en of we een baan werkelijk moeten aannemen. En dan praten we nog niet eens over de vraag: wat moeten we doen om een begin te maken met een betere wereld, zonder doden en gemartelden, zonder honger en aids. Dat is geen leuk spelletje meer. We zouden daar goede raad voor willen hebben. Kan het evangelie ons daar werkelijk bij helpen?
Als we vandaag de aanpak van Jezus beluisteren, zouden we verbaasd kunnen zijn. Want wat hij zegt lijkt het alleen maar moeilijker te maken. Hij, van wie toch altijd gezegd werd dat hij wist wat er in mensen omging, doet wel hele scherpe uitspraken. Wist Jezus dan niet dat het bij ons vaak fifty-fifty is? Hoe makkelijk wij foute keuzen maken. Hoe wij soms fout op fout stapelen. Dat we twijfelen of we in ons huwelijk wel de juiste keuzen gemaakt hebben; dat we pech hebben met die asociale buurman naast wie we wonen; dat we zweren bij alles wat ons lief is, maar toch onze beloften niet kunnen houden. En als Jezus dan eindigt met: ‘uw ‘ja’ zij ‘ja’, en uw ‘nee’ zij ‘nee’, al wat daar nog bijkomt is uit den boze’, wat zijn we dan wijzer geworden?
Er kan hieruit een verkeerde conclusie getrokken worden. Het woord dat we vandaag horen, kan de indruk wekken dat het Jezus’ bedoeling was hier op aarde een foutloze wereld te creëren. Dat hij deze woorden sprak om mensen ‘ja’ of ‘nee’, een ‘tien’ of een ‘twee’ op hun rapport te kunnen geven. Dat hij de wet zo fijnmazig wilde maken dat er uiteindelijk alleen braven en slechten zouden overblijven. Niets is minder waar. Er is iets anders.
Tien eeuwen godsdienst hadden tot aan Jezus’ dagen geen betere mensen opgeleverd. En ook nu na twintig eeuwen zijn we niet zoveel verder. Maar je kunt twee houdingen aannemen. Je kunt zeggen: het wordt nooit wat. Er is geen beginnen aan. Laten we het maar als een dubbeltje op zijn kant beschouwen. Laten we het maar als een dwaas spelletje opvatten waarbij je soms moet huilen of lachen. God heeft van de wereld een dobbelsteen gemaakt, we kijken wel hoe hij rolt. Pluk dus de dag.
Maar er is ook een andere houding, een nieuw inzicht mogelijk. En dat wil Jezus ons duidelijk maken. Nee, zegt hij, het is geen noodlot, het leven is geen bingospelletje. Kijk nu eens naar God, mijn Abba, hoe Hij het doet. Hij is geen zedenmeester die de mensen nog meer op wil leggen dan er al in de spelregels staat. Hij kijkt niet naar wat lukt of niet lukt, hij kijkt naar de grote lijn. Mijn Vader zit niet te letten op al wat er misgaat op zijn wereld. God laat ons vrij. Maar Hij doet wel iets anders wat wij Hem na zouden moeten doen. Hij blijft ja zeggen tegen deze wereld en tegen ons. Zijn ‘ja’ blijft ‘ja’, en zijn ‘nee’ blijft ‘nee’. Wij vallen niet in ongenade. Al ziet Hij dat wij mensen soms goed en dan weer haatdragend zijn; al merkt Hij dat wij soms vol goede wil zijn en dan weer egoïstisch, tóch is deze wereld en deze schepping zijn vaste keus. Ja, zo moet het spel ook door ons gespeeld worden. Laat datgene wat scheef is in je leven, ook scheef zijn. Zeg geen ‘ja’ tegen wat ‘nee’ is. Laat je schuld in zijn waarde, je fout zij fout. Maar laat ook je ‘ja’, ‘ja’ zijn. Blijf zeggen, ook al zijn de fouten die wij maken onuitroeibaar, toch zal ik mijn hart richten op wat mijn geweten mij zegt. Ook al is mijn buurman een mens waarmee ik niet overweg kan, ik blijf het proberen. Ook al is ons huwelijk vol moeilijkheden, toch zal ik er mij voor inzetten. Dat is kiezen zoals God kiest, dat is niet spelen met de twijfel. Dat is niet kiezen voor de dobbelsteen, maar voor het werkelijke leven. Mag dat ons door het woord van de Schrift gegeven zijn.