De laatste veertig jaar wordt veel gesproken over conservatieve en progressieve gelovigen. De eersten zijn rechts, de anderen links. Voor de traditie, voor de vernieuwing. Om vele redenen is dat niet gezond. Omdat de realiteit van het leven meer is dan wit en zwart.
Bovendien is deze opdeling ook taalkundig niet juist: de tegenpool van progressief is namelijk regressief, maar zo zeggen wij dat dus niet. ‘Wij stellen progressief tegenover conservatief. Verder is de tegenstelling rechts-links overgewaaid uit de politieke wereld (waar dat ook al niet zo duidelijk is!). En wat moeten wij tenslotte met de tegenstelling traditie versus vernieuwing? Het is allemaal niet precies en daardoor komen we terecht in een cultuur van slogans. En de mens verdient beter.
Daarmee komen wij in de buurt van het evangelie van vandaag. Volgens Matteüs is Jezus niet gekomen om wet-en-profeten af te schaffen. Hij komt de vervulling brengen. Zo staat het in de bergrede. Matteüs is dus conservatief en volgens hem is Jezus dat ook! Jawel. Zij zitten en passen blijkbaar niet in ons modieus schema. Als ik het goed lees, gaat het Jezus om de trouw aan wat goed is. En vooral: hij moet dat niet zelf uitvinden. Het goede en de weg van het goede zijn ons gegeven als een geschenk van de geschiedenis. Gelukkig maar!
Mensen vóór ons waren zo dwaas nog niet. Zij hadden een omgang met het leven waarin zij met wijsheid en eerbied geleerd hebbende dwaalwegen af te sluiten en de weg ten goede te openen. Als wij onze achtergrond vergeten, brengen we ook niet veel op de voorgrond. In die zin is Jezus een trouwe conservatief. Omdat het verleden ons zoveel goeds aanreikt, moeten wij voor morgen kansen geven aan het goede. Dat is de beloofde vervulling: het conservatieve gegeven wordt pas ernstig genomen als het progressie mag maken onder mensen.
En daar zit het addertje in heel onze discussie. De mens heeft ter wille van zijn doodsangst de trieste neiging om de traditie gesloten te houden. Jezus pleit voor een traditie die steeds opnieuw geopend wordt. De mens is bang van aanpassingen en toepassingen. Zo wordt hij behoudsgezind met angst en schuwt hij elke vertaling naar morgen toe.
Zou dat niet bet geheim van Jezus zijn? Hij was het goede zo genegen dat het bewaard en dus geactualiseerd moest worden voor morgen? Daarvoor werd hij aan het kruis genageld. Niet omdat hij progressief was maar omdat hij vitaal conservatief was. Hij kon namelijk niet geloven, dat de geschiedenis pas vandaag begint, maar hij kon evenmin geloven, dat de geschiedenis vandaag eindigt. Dat heeft hem het leven gekost.
Het enige wat je aan conservatieve gelovigen kan verwijten is, dat ze niet conservatief genoeg zijn. Zij houden het bij een te smal verleden.
Gods waarheid mag ook een morgen hebben.