Kijk uit je ogen

Midden in de nacht, zegt een oud spreekwoord, begint de dag.

Wie in onze dagen zijn of haar ogen durft open te doen, ziet dat van alle kanten drei­gingen op ons af komen. En ook al hoor je vaak zeggen: we kunnen er niets aan doen, toch zien we dat die aanval op het menselijk bestaan mensen op de been brengt in een poging er iets aan te doen. Steeds meer mensen bundelen hun krachten om aan heel concrete noden iets te doen. Mensen beseffen dat ze er niet langer bui­ten kunnen blijven; dat ze zich niet langer kunnen opsluiten in het kringetje van “ons kan niets gebeuren, wij zitten veilig”. En ze besluiten actief te worden ten bate van de vrede op aarde, actief in protest tegen de vergiftiging van ons leefmilieu, tegen de honger in de wereld, tegen terrorisme en onderdrukking. En opeens zijn we met velen bezig, op alle mogelijke terreinen, om de mensheid te verlossen van dood en ondergang.

Opeens zie ik hem weer voor me, die oude paus Johannes XXIII. Niemand verwacht­te veel van die oude man. Men dacht: hadden ze geen betere kunnen kiezen?! Maar hij begon met rustig vast te stellen: Ik ben misschien maar een tussenpauske, maar Paus! En heel symbolisch zette bij de ramen van het Vaticaan open. Er moest frisse lucht binnenkomen. De wereld was intussen geseculariseerd, had haar eigen rechten gekregen. Het contact van kerk en wereld moest worden hersteld. Hij riep een wereldconcilie bijeen en hij trachtte zo mensen mee te krijgen om iets te doen aan de vermenselijking van deze wereld. En niet in de sacristie, in de beslotenheid van de kerkgebouwen, maar op het eigen terrein van deze wereld. De Kerk moest de brug slaan naar de wereld. Zij moest de nieuwe mogelijkheden van techniek en weten­schap gaan gebruiken, niet om zichzelf te verrijken, maar om daarmee de Verlossing te dienen. Eigenlijk is zijn activiteit nog steeds niet uitgewerkt. Met alles wat hij deed, zei hij tegen ons: Kijk de duisternis, die er voor velen heerst, maar eens goed aan. Er zitten lichtpuntjes in, er zijn tekenen van hoop.

Johannes XXIII was een profeet van de moderne tijd. Kerk, zei hij, kruip niet weg, maar neem de geweldige uitdaging van deze tijd aan. Kom bij de mensen die in het duister zitten. Durf een nieuwe geseculariseerde kerk te zijn. Een kerk die de mensen van vandaag nodig hebben. Ook al moeten wij constateren dat het visioen van deze profeet nog lang niet in vervulling is gegaan, ook al moeten we eerlijk zeggen dat we het nog niet gehaald hebben, zoals al zo dikwijls in onze kerkgeschiedenis: er zijn en er blijven tekenen van hoop. En nog nooit in de mensengeschiedenis zijn zovelen op zoveel plaatsen bezig geweest met pogingen ‘om er iets aan te doen’ dat de mensheid niet ondergaat maar verlost wordt van het kwade.

“Hoe kijk ik naar mensen?” Angstig, verveeld, vijandig misschien, wantrouwend, nieuwsgierig? Of misschien ook vertrouw­vol, hulpvaardig, liefdevol, open en dienst­baar? Als de bijbel zegt: ‘Wees waakzaam’, dan zegt ze: probeer op een vertrouwvolle, dienstbare, hulpvaardige manier naar mensen te kijken. Probeer zo naar mensen te kijken, dat je op het spoor komt van het goede dat in hen aanwezig is en gebeurt. Mensen willen zo graag dat dát aan het licht komt. Als niemand immers je talent ziet, niemand je goede daden opmerkt, als niemand ziet hoe goed God met je bezig is, dan kon een en ander net zo goed niet gebeuren. Hoe kijken wij naar men­sen? Zien we het goede en willen we erbij betrokken zijn? Het evangelie waarschuwt ons: Denk toch aan de dagen van Noach. Toen zagen ze niks, hoorden ze niks. Ze zagen niet waar Noach mee bezig was en hoe God Noach gebruikte om het even te redden. Totdat alles verwoest werd. Wij hebben zoveel meer tijd dan onze ouders en grootouders, die keihard moesten werken voor de kost, om elkaar aan te zien. Het is maar te hopen dat we die tijd niet al te gemakkelijk laten invullen door nog meer wel­vaart en bezit bijeen te sprokkelen.

De adventstijd roept ons op om onszelf wat in te tomen ten bate van de medemens…