Lieve mensen,
sommigen zullen misschien denken: lap, ze doen nu ook al in de Kerk mee met die mode.
Dat is overdreven. Dat is zeker om populair te doen. Als ze daarmee denken volk naar de kerk te lokken… Als dat inderdaad de onderliggende motivatie is, dan zou dat verkeerd zijn. Aan de andere kant vind ik het ook niet correct om niets te zeggen over heel het Valentijngebeuren alleen maar omdat men in de Kerk een andere, minder door romantiek ingekleurde invulling geeft aan het begrip ‘liefde’. ’t Is niet om mee te heulen met de media, maar ons lijkt het wel een uitgelezen gelegenheid om eens te praten over liefde. Wat is liefde ? Wat verstaan we er onder ? Hoe beleven we die ? Als je de ‘boekjes’ in de krantenwinkel doorbladert, merk je al vlug dat Valentijn wordt beleefd als het feest van de verliefden. Het is de gelegenheid bij uitstek om aan je partner duidelijk te maken hoe graag je hem of haar ziet. Daar is niets mis mee, tenzij dat het eigenlijk elke dag Valentijn zou mogen of moeten zijn. Maar ja, hetzelfde kan gezegd worden van het gebeuren van Allerheiligen of Allerzielen. Als je alleen dan aan je dierbare overledenen denkt, mankeert er toch wel iets met je gevoelsleven. Een tweede bedenking is dat voor mensen die om allerlei redenen niet de ware Jacob of Jacoba hebben gevonden of die missen, 14 februari een pijnlijke dag kan zijn. Het is het mes nog eens in de wonde draaien. Je zou je haast nog schuldig voelen omdat je alleen bent of geen verliefde kriebels voelt. Heel anders wordt het als we Valentijn weten in te kleuren als een ode aan de liefde. Geef toe, is er iets mooiers dan de liefde ? Zelfs Paulus werd er lyrisch bij, getuige zijn prachtige Hooglied van de liefde dat we als eerste lezing hebben opgenomen. Het gaat hier om veel méér dan verliefdheid. Paulus bezingt de liefde in de breedst mogelijke zin: daar waar ze veel méér is dan een gevoel; daar waar ze een doe-woord wordt, daar waar ze zich richt op een medemens en zich uit bijvoorbeeld in zorg, nabijheid, jezelf geven enzovoort. Sommige mensen slagen er in iets onvoorwaardelijks te geven aan hun liefde: wat er ook gebeurt, ze dragen de ander altijd in hun hart en ze geven zich zonder er iets voor terug te verlangen. Van zo’n liefde zegt men dat ze mens-overstijgend is, mensen overtreffen er zichzelf mee, halen er het mooiste en schoonste uit zichzelf mee boven. Ik denk dat ouder-kind liefde van die aard is. Maar ook partners en vrienden kunnen zo’n liefde aan elkaar geven of beleven. Het is me niet de bedoeling om een gradatie in de liefde op te maken. Alleen dit: ieder mens is de moeite waard om bemind te worden. En is er iets zaligers dan te mogen ervaren dat je door iemand bemind wordt; dat je m.a.w. een unieke plaats bekleedt in het hart en de aandacht van de ander ? Omdat dit blijkbaar niet evident is, omdat zo’n liefde broos en breekbaar is en moet bewaakt worden, verlangen mensen ook een woord van trouw. Het is vormgeven aan een groeien in onvoorwaardelijkheid: je mag altijd op me rekenen in goede en kwade tijden, over de wisselvalligheid van voelen en aanvoelen van elkaar heen, ik zal er zijn voor jou. Ik hou hier niet alleen een pleidooi voor het huwelijk maar eigenlijk voor een trouw en een gegevenheid in alle mogelijke vormen van verbondenheid: deze tussen ouders en kinderen, tussen vrienden, tussen God en mens en naar de gemeenschap die deze band belichaamt. In al deze vormen van verbondenheid kunnen we op het spoor komen van wat onvoorwaardelijke liefde betekent. Het is op het spoor komen van wie God is, zo mooi uitgedrukt in de Latijnse spreuk “ubi caritas et amor, Deus ibi est”, waarbij ‘caritas’ staat voor ‘naastenliefde’, de plicht en verantwoordelijkheid zorg te dragen voor elkaar en ‘amor’ voor de passie, de gedrevenheid als motor in heel dit gebeuren. Het Valentijnsgebeuren doet ons eraan herinneren dat dit laatste ook belangrijk is. Huub Oosterhuis zou zeggen: we zijn gemaakt uit vuur en ijzer, zuur en zout … Een vleugje romantiek af en toe, een beetje verliefdheid, een vurige gedrevenheid behoedt de naastenliefde voor sleur en eentonigheid.
De Bijbel leert ons dat zelfs God een wezen van verlangen is met de dubbelheid zo eigen aan het begrip passie: gedrevenheid, vurig verlangen maar ook lijden aan, zo mooi bezongen ook door Jacques als “ne me quitte pas”: “laat me niet los.”
Over de liefde kunnen we nog uren doorpraten maar ik eindig op een dag als vandaag met een (Ierse) zegen (die ik vaak in verbondvieringen gebruik en waarin ‘caritas’ en ‘amor’ verweven zitten):
may the road rise to meet you, may the wind be always at your back,
may the sun shine warm upon your face and the rains fall soft upon your fields.
And until we meet again may God hold you in the palm of His hand.