Overweging bij het boek Jona
Hebt u de nieuwe president Barack Obama gehoord in zijn eerste toespraak? Ik ben er speciaal voor gaan zitten en las in de krant later een vertaalde samenvatting. Ik was onder de indruk. Wat een verademing. Deze man dwingt respect af. U denkt er misschien heel anders over, maar ik had het gevoel: dit is een man die de tekenen van de tijd aanvoelt en ook bereid is verantwoordelijkheid te dragen. Nou moet je presidenten, en ook deze, beoordelen op hun daden en niet op hun woorden. Je kunt wel van alles beloven. Maar het bijzondere van deze toespraak vond ik dat Obama bij heel veel gewone mensen, zwarten en blanken, christenen en moslims, iets losmaakte. Hij zei: de tijd van spelen is voorbij.
Wat zou hij daarmee bedoeld hebben? Bij dat woord spelen dacht ik aan: mopperen en klagen over de overheid, maar zelf niks doen. Spelen, dat is volgens mij: van alles roepen, zoals Wilders zo goed kan, maar niet echt in dialoog gaan met mensen waar je moeite mee hebt. Spelen is: gewoon net doen of er niets aan de hand is, met de opwarming van de aarde bijvoorbeeld. Spelen is heel menselijk. Het heeft zijn aantrekkelijke kanten. Maar in het publieke domein is de tijd van spelen voorbij; we moeten echt onze verantwoordelijkheid nemen, anders gaan we al spelend ten onder. Zulke dingen zei Obama. En heel veel mensen, juist ook zij die voor het eerst sinds jaren weer naar de stembus waren gegaan, voelden dat ook zij werden aangesproken. De toespraak van Obama getuigde van echt moreel leiderschap. Hij daagde uit maar gaf talloze mensen, rijk en arm, ook het gevoel dat iedereen een bijdrage kan leveren. Dat het er echt toe doet wat Amerikanen en andere wereldburgers, dus ook wat jij en ik doen.
Ze zijn er niet zoveel, mensen die echt moreel leiderschap uitstralen. In de eerste lezing is de profeet Jona zo iemand. Of het echt gebeurd is blijft een vraag, maar zo zag het oude Israël in ieder geval een goede profeet. Een goede profeet is iemand die door God is geroepen om onheil aan te klagen. Een profeet is iemand die door zijn gezag echte verandering teweeg brengt. Een goede profeet deelt de woede van God over het kwaad, maar hij blijft niet steken in woede. Hij kan ook net als God echt verheugd zijn als er nieuwe wegen worden ingeslagen. Want zijn diepste drijfveer, van God en van de goede profeet, is de liefde en niet de haat.
Nou blijven profeten in de bijbel gelukkig ook gewone mensen. Jona is eerst boos omdat de inwoners van Ninivé naar hem luisterden. Hij had liever gehad dat God heel Ninivé verwoest had. Zo groot was zijn haat tegen de zondaars. Jona was een echte moralist; iemand die precies weet wie goed is en wie kwaad. Dat soort zwart-wit-denken leidt heel vaak tot een spiraal van geweld. Zoals we in Irak hebben gezien, en nu weer in de Gazastrook. We lezen in de kerk in de kerk bijna nooit uit het boek Jona. En dat is jammer, want het is een kostelijk boek. Daarom wil ik nog vertellen hoe God de boze, nukkige Jona de oren wast.
Er staat: (slot)
Een prachtig slot van het boek Jona. God houdt echt van de mensen. Liefde is de basis voor zijn woede. Het is Gods verlangen dat ook de inwoners van Ninive het verschil tussen goed en kwaad leren kennen. En zolang dat niet gebeurd is mag de woede niet een eigen leven gaan leiden. Niet bij God, en ook niet bij de mensen en bij een profeet. Toch gebeurt dat nogal eens, bij wereldverbeteraars. Dat is ook het belang van ons geloof, van onze band met God. Het nemen van verantwoordelijkheid is prima, is in deze tijd zelfs noodzakelijk. De tijd van spelen is voorbij. Maar zorg om de toekomst en afkeer van een slecht beleid kan ons innerlijk doen verzuren. Ongeduld en gebrek aan vertrouwen kunnen ons cynisch maken, net als Jona. De kunst voor ons als gelovigen is om ervoor te zorgen dat angst en getob niet de grondtoon van ons leven wordt. De grondtoon van ons leven mag zijn: vreugde, dankbaarheid en vertrouwen. God geeft ons niet alleen een grote verantwoordelijkheid voor deze wereld. Hij geeft ons, als we daarvoor open staan, ook het geduld en de wijsheid die we nodig hebben om onze taak in deze wereld met liefde en toewijding te volbrengen.