Allerheiligen (2003)

Een grote hobby van de vorige paus was: mensen heilig verklaren. Hij heeft er al meer heilig verklaard van tientallen van zijn voorgangers samen. Vroeger was een heiligverklaring iets heel aparts, nu lijkt het haast op lopende bandwerk. Er zijn wel mensen die zeggen: dit is een devaluatie van het begrip heilige. Als er zoveel mensen heilig verklaard worden, dan is dat niets iets bijzonders meer, dan wordt het gewoon. Zo gewoon is het nu ook weer niet, maar op zich is het goed dat het wat gewoner wordt. Heilig zijn is eigenlijk iets gewoons, of misschien moet je zeggen: het zou iets gewoons moeten zijn.
Wij zijn vanuit de traditie gewend om heiligen te zien als heel bijzondere mensen, een soort krachtpatsers, die met kop en schouder uitsteken boven andere mensen. Dat klopt ook wel, maar er lopen ook heel veel mensen rond die helemaal niet opvallen in hun manier van leven, die dus ook nooit heilig verklaard zullen worden. Het zijn gewone mensen die gewoon goed leven, en die mensen zijn ergens nog veel belangrijker dan de officieel heilig verklaarden.
Dat sommige mensen wel opvallen en anderen niet is vaak afhankelijk van allerlei factoren die iemand zelf niet in de hand heeft. Neem zo’n moeder Teresa die pas zalig verklaard is. Die heeft veel bekendheid verworven door haar werk in Calcutta, maar er zijn daar in Calcutta en elders nog veel meer mensen die juist als zij veel goed gedaan hebben aan de armsten der armen maar die nooit in de publiciteit gekomen zijn, maar die misschien nog veel heiliger zijn dan moeder Teresa.
We maken vaak de vergissing om heilig te zien als volmaakt. Maar geen mens is volmaakt, ook de heiligverklaarden niet. Alleen God is volmaakt en elke mens heeft de opdracht om zo goed mogelijk te leven, voorzover dat in zijn omstandigheden mogelijk is. Heilig zijn heeft wezenlijk te maken met goed leven en goed leven heeft alles te maken met goed zijn voor anderen. In die zin is moeder Teresa een goed voorbeeld. Maar dat goed zijn voor en goed doen aan medemensen kan op duizend en een manier gestalte krijgen.
In die zin zijn er veel meer heiligen dan de officieel heiligverklaarden: gewone onopvallende mensen die gewoon goed leven: ouders die op een fijne manier voor hun kinderen zorgen, kinderen die goed voor hun oud geworden ouders zorgen, vrijwilligers in allerlei soorten en maten die zich dienstbaar maken aan de samenleving. Met hun fouten en gebreken zijn het toch heilige mensen. Alleen wordt het begrip heilige zo nooit verstaan. Vroeger werd heiligheid vaak opgehangen aan heel speciale dingen die mensen in hun leven gedaan hadden.
De eerste heiligen in de geschiedenis van het christendom waren de martelaren: mensen die vanwege hun geloof gemarteld en vermoord werden. Later kreeg je van die aparte, soms heel vreemde figuren die allerlei vormen van boetedoening en versterving deden, die bijvoorbeeld zichzelf geselden of op andere manieren kwelden. Het heeft volgens mij niets met heiligheid te maken, tenminste niet heiligheid in de zin van goed leven en goed doen aan anderen. Met dat soort heiligen kun je ook niets.
Heiligen staan veel dichter bij ons dan we vaak denken. Als Paulus het heeft over heiligen, dan bedoeld hij gewoon alle mensen die in Jezus geloven en die zijn weg proberen te gaan, die weg van liefdevolle dienstbaarheid. Als wij in deze dagen meer dan anders denken aan onze overledenen, dan zullen we niet gauw zeggen: het zijn allemaal heiligen, want dan denken we toch weer in termen van volmaaktheid en dat is geen mens.
Maar we denken wel aan alles wat zij voor ons betekend hebben, aan alle mooie en goede herinneringen die wij aan hen bewaren. En in die zin horen zij wel bij die gemeenschap van heiligen. In die zin zijn ze ook een voorbeeld voor ons:
Dat het goede dat zij gedaan hebben, ook in ons navolging vindt. Dan kunnen we terecht het feest van Allerheiligen vieren.