Lezingen: Apok.7: 2-4, 9-14, Ps.24, 1Joh.3: 1-3, Mt.5: 1-12a.
Vanavond, dierbare gelovigen en gasten van de kerk van OLV Koningin van de Vrede, vieren wij het hoogfeest van Allerheiligen. Een feest, dat in de jaren ’60 in Nederland wat naar de achtergrond dreigde te verdwijnen. De grondslag er voor werd gelegd in de 7e eeuw door paus Bonifatius IV. Die wijdde de voormalige heidense tempel van de Romeinen, het Pantheon in Rome, in tot kerk van de martelaren, alsmede van de H. Maagd Maria. Inmiddels telt de r.-k. kerk meer dan 100.000 heiligen en er komen er dezer dagen o.m. weer twee pausen bij.
Je zou je kunnen afvragen: wat is eigenlijk heilig ? De meesten van ons zullen zich wel een Godsbeeld hebben gevormd, maar welke beeld hebben wij van een heilige ? Voor alle christenen en zeker ook voor ons rooms- katholieken is de Bijbel voor geloofsvragen verreweg de belangrijkste toetssteen maar over Allerheiligen, en ook over heiligverklaringen door de kerk vertelt het boek der boeken ons uiteraard helemaal niets. Maar misschien wel ietsover wat heilig inhoudt
De evangelietekst, die zojuist is gelezen, bevatte aanknopingspunten. Zalig de armen van geest, want aan hen behoort het Rijk der hemelen - de H. paus Leo de 1e, bijgenaamd de grote (400-461), ik kom nog over hem te spreken, interpreteerde in een homilie dat als nederigheid vanuit het hart. En als deze nederigheid leidt tot het Rijk der hemelen - zou daarin een element van heiligheid kunnen zitten ? En zou net zo iets gelden voor de andere 8 zaligsprekingen ?
Het beeld dat rijst uit die 9 zaligsprekenden, is dat van een zachtmoedige heilige, die zijn of haar geest in ootmoed en boetvaardig opent voor God, dorstend naar gerechtigheid in de zin van het evangelie van Jezus Christus, zuiver van hart, barmhartig en vredelievend, en vervolging, beschimping en belastering omwille van het geloof niet schuwend. Een heilige als Sint Franciscus van Assisi, zijn beeld staat achterin de kerk, of mijn naamheilige, Saint Leonard de Noblat (naamdag 6 november); een afbeelding van hem hangt in de kapel van Christus Koning.
Een stapje verder gaat Johannes in zijn 1e brief: ‘’Kinderen, laat u niet misleiden: wie het goede doet is heilig zoals Hij’’ - dat schrijft hij verder op in die brief (1Joh.3: 7). ‘’Hij’’ - dat is Jezus. Maar wat is het goede ? Lastige vraag.
Want niet alle heilig verklaarde personen zullen beantwoorden aan het zojuist geschetste beeld. De eerder genoemde paus Leo de 1e de grote bijvoorbeeld verwierf die toevoeging omdat hij de machtspositie van de rooms- katholieke kerk consolideerde. Dat had hij gemeen met nog veel meer heilig verklaarde pausen die naam maakten met het bevestigen en versterken van de kerkelijke invloedsfeer en deszelfs centraal gezag. Zulks tot op de dag van vandaag.
Een heilige, die dat de facto afwees ondanks zijn gehoorzaamheid aan de kerk, en door wie mijn leven 15 jaar geleden totaal veranderde (maar dit terzijde) - dat is die H. Franciscus van Assisi.
In zijn jeugd streefde hij een maatschappelijke positie na, die sprekend lijkt op wat in onze hedendaagse consumentistische samenleving geldt als het hoogst bereikbare: macht en aanzien, zinnelijk genot en vult u verder zelf maar in. Tot hij een melaatse ontmoette en in die melaatse het gelaat van Christus herkende. Hij sloot een verbond met vrouwe armoede en ging staan naast de verworpenen der aarde van die tijd: de armen, de melaatsen, allen die waren buitengesloten van maatschappelijk welzijn.
Is heilig zijn trouwens leuk ? Dat ligt er natuurlijk aan, o.-k., maar uit de woorden van Jezus zelf valt af te leiden dat heilig leven zich slecht verdraagt met chagrijn. En in elk geval was Franciscus meestal een blijmoedig mens, die zingend en dansend zijn ascetisch leven leefde.
Die levenslustige heiligheid, die de H. Franciscus ons heeft voorgeleefd, spreekt mij meer aan dan bijvoorbeeld de verplichte zogenaamde wonderen, die de kerk verbindt aan heiligverklaringen. En onze paus Franciscus lijkt blijkens zijn handelen een soortgelijke mening te zijn toegedaan. Waarbij ik wil aantekenen dat het in onze tijd niet alleen gaat om materiele armen maar ook om andere groepen lijdenden.
Een heilige - dat is in de woorden van de Duitse theoloog Dietrich Bonhoeffer
‘’iemand die geroepen is door God om in Zijn Naam naast degenen te staan die lijden’’. Nederig, zonder zich daar op te laten voorstaan. Want zalig zijn in die zin de armen van geest.
Bidden wij dat die roep, Gods roep tot ons moge doordringen en ons inspireren. Amen.
Leo Jacobs ofs, 1 november AD 2013