Je moet voorzichtig zijn met wat er in een patriarchale structuur over vrouwen gezegd wordt. Dat geldt zelfs - en misschien wel speci¬aal - voor de Mariafeesten. Wat is de bedoeling van die feesten?
Chinua Achebe, de bekende Nigeriaanse schrijver, maakte daarover in zijn recente boek The Anthilis of the Savanna een opmerking. Hij schreef dat zowel in de bijbelse als in de Afrikaanse tradities de vrouw de schuld krijgt van alles wat er verkeerd gaat in de wereld. Zij is de reden dat God, die onmiddellijk na de schepping enthousiast was over de mens, menselijk gezelschap begon te mijden. In die afwezigheid begint alles verkeerd te lopen.
In het begin van het bijbelverhaal komt God ‘s avonds, tegen een uur of vijf, als de koele avondwind opsteekt, naar het paradijs om wat met Adam en Eva te praten. Alles gaat goed totdat de vrouw Eva naar de duivelse slang luistert en als eerste van de verboden vrucht eet. God komt nog één keer na die val en jaagt hen het paradijs uit. Dat is alles.
In het Afrikaanse paradijs blijft God aanvankelijk zo dichtbij de mens, dat de vrouwen God vaak bezeren als ze hun graanstampers op en neer bewegen. God vraagt hun verschillende malen om wat beter op te letten, maar telkens beginnen ze weer met elkaar te kletsen en er op los te stampen, met als gevolg dat ze God weer kneuzen. Totdat de goddelijke bezoeker het opgeeft en de lucht in trekt, met alle gevolgen van dien. In beide gevallen, schrijft Achebe, weten de mannen dat hun verhalen niet kloppen, en daarom vertellen ze andere verhalen om hun schuldgevoelens weg te praten, daarbij toch hun vrouwen op de tweede plaats houdend. In de joodschristelijke gemeenschap doet men dat door te vertellen dat er eenmaal een vrouw zal komen die de duivel definitief zal verpletteren. In de katholieke kerk wordt die vrouw Maria, die op den duur zo hoog wordt verheven, dat ze eigenlijk met de vrouwen hier in de wereld niets te maken heeft. Haar voeten raken de grond niet eens. In Afrika vertellen ze, dat als de mensengemeenschap helemaal gedegenereerd is, de vrouwen redding zullen brengen.
Er is dus voorzichtigheid geboden als een manneninstituut een vrouw op de troon zet. Het is bovendien de vraag of de oudste christelijke gemeenten dat wel deden. Dat mannen moeite hebben om vrouwen serieus te nemen, blijkt wel uit de berichten die uit die tijd tot ons doordrongen. Het zijn hoofdzakelijk de mannenverhalen die we te horen kregen. Vrouwen worden wel vermeld, maar meestal op een tweederangs plaats. Zo spreken ze ook over Maria. Als Paulus spreekt over Jezus, zegt hij dat deze de zoon is van een vrouw, maar hij vermeldt de naam van Maria niet eens.
Een evangelietekst zoals die van Nieuwjaarsdag past niet helemaal in het kader van een Mariaverheerlijking. Na een eerste opgetogen beschrijving van een jong meisje, Maria, dat zwanger wordt van de heilige Geest, worden de beschrijvingen van Maria terughoudender en terughoudender. Vandaag wordt van haar gezegd, dat ze niet begrijpt wat haar overkomt, en Lucas herhaalt dat nog eens heel uitdrukkelijk als ze later haar kind terugvindt in de tempel. Er is het verhaal over dat misverstand in Kana, en dat andere verhaal waarin Maria met de rest van de familie Jezus achterna reist om hem naar huis te halen. Dan zijn er de keren dat Maria niet genoemd wordt. Er wordt geen verschijning vermeld van de verrezen Jezus aan zijn moeder Maria, maar wel aan de andere Maria. Haar tenhemelopneming kan moeilijk worden gefundeerd op bijbelteksten. Die overlevering schijnt op een andere manier bewaard te zijn. Rond 374 vermeldt Epifanius in een lijst van ketterijen, dat er een groep vrouwen is, die, teleurgesteld door de manier waarop de eerste gemeente Maria behandelt, zich afgesplitst heeft. Ze worden spottend broodjesmaaksters genoemd, omdat ze met broodjes een soort van eucharistie vieren. Epifanius schrijft hen af als ketters, maar merkt op, dat het interessant is dat ze vertellen dat Maria nooit is gestorven.
Zelfs zij, die nog steeds vrouwen kerkelijk niet kunnen plaatsen, moeten toegeven dat Maria de moeder van Jezus is. Als ze haar daarom op een te hoge troon plaatsen, moeten we wel proberen achter hun diepste motieven te komen, ter ere van Maria, en alle vrouwen ter wereld.