Geen enkele mens kan vertellen over de belangrijkste dag van zijn en haar leven. Anderen weten er meer over. Zelf herinneren wij er ons niets van. En toch zullen wij allicht elk jaar die dag gedenken, nl. op onze verjaardag. Welk is die belangrijkste dag? Het is de dag van onze geboorte!
De geboorte is immers de start van elk mensenleven. Het begin van onze verwondering, dat wij bestaan en het leven hebben gekregen langs een man en een vrouw. Het begin van de opdracht mens te zijn samen met anderen.
De geboortedag
Op kerstmis 25 december gedenken christenen de geboortedag van Jezus van Nazareth, al is Jezus niet exact op die datum geboren. Jezus, de zoon van Maria, de zoon van een timmerman, twee Joodse mensen. Hij heeft een plaats in de wereldgeschiedenis. De christenen eren hem als zoon van God, als herder en koning.
De christelijke kerken vieren de dag van zijn geboorte. De rooms katholieke, de anglicaanse kerk en de evangelische kerken vieren dit op 25 december; de oosterse kerken op 6 jan.
Ook buiten de kerk wordt dit feest gevierd, een aantal herinneren zich wel de kerkelijke oorsprong. In veel huizen staat een kerstboom en branden sfeerlichtjes en is er misschien een afbeelding van een kerstkribbe,
Motel Corona
Tijdens de coronatijd was de feestvreugde gedempt. In het Smak hingen de vorige maanden een aantal schilderijen uit het project Motel Corona, Ze kwamen tot stand tijdens de coronaperiode. Dit was niet precies een blije tijd. Een ervan is een schilderij van Fred Bervoets. Hij schildert een man alleen aan het kerstdiner op kerstavond, Een sobere maaltijd op tafel en een kerstboom met slingers.
Een beeld van verlatenheid, toen zo aangevoeld en ook nu nog zo ervaren op meerdere plaatsen. Ook dit jaar is de sfeer nog bedrukt door onvrede, door de armoede en bestaansonzekerheid, waarin velen zich bevinden, door de oorlog in Oekraïne en door de strijd en de terreur in Gaza en Israël, de talrijke doden waaronder zoveel kinderen.
Kerstmis valt in het noordelijk halfrond tijdens de winter. In die tijd zoeken we gezelligheid en warmte. De kerstmarkten hebben succes.
“Alles voor de magie van kerstmis”, een reclame bord van een winkel, vol met kaarsen, slingers, glinsterende voorwerpen. Vind ik er ook een kerstekind? Neen, dat was er niet.
De kerststal
Het kerststalletje is minder in het zicht. Het blijft her en der opgeborgen in dozen en wordt niet meer uitgestald. Op Elisabeth, de website van de beroepsvereniging van zorgpastores staat een bijdrage, die als volgt begint: “In versneld tempo fusioneren ziekenhuizen vandaag tot grote ziekenhuisnetwerken. De benamingen van de individuele zorginstellingen die nog een ‘Sint’ in hun naam dragen verdwijnen razendsnel en worden vervangen door erg zakelijk klinkende benamingen: ‘Plexus-netwerk’, ‘Ziekenhuis Netwerk Antwerpen’, ‘Ziekenhuis Oost-Limburg’, …” Mag het kerststalletje er nog opgesteld?
El Greccio
Dit jaar is het 800 jaar geleden dat Franciscus ((1181/82-1226) met inwoners van een klein dorp het kerstverhaal heeft uitgebeeld. Franciscus wilde de geboorte van Jezus in de stal in Bethlehem levendig in herinnering brengen. Een van de inwoners ging aan de slag met zijn aanwijzingen en op 25 december vierden de franciscanen samen met mensen uit de plaats, die nu El Greccio heet, de eucharistie bij deze eerste kerststal.
Paus Franciscus heeft in 2019 El Greccio bezocht en al een mooie kerstbezinning geschreven, die blijft inspireren.
Tau, de website van Franciscaanse spiritualiteit vandaag reikt veel suggesties aan.
Het tafereel met zoveel figuren roept een waaier van gevoelens en gedachten op. Het is het grote wonder van God die ons nabij komt in een kind. Een schamele stal en een hemels gebeuren. Kerst in een broos bestaan!
Verbinding
Lucas gebruikt meer woorden voor de aankondiging van het kerstgebeuren aan de herders dan aan de geboorte zelf. Hij heeft oog voor de verbinding tussen hemel en aarde, tussen engelen en herders. Hij ziet in een schamele stal, in een pasgeboren kind een geschenk van God en hij begroet het als een redder, als Christus de Heer.
Dringt het tot ons voldoende door dat God zich bindt aan een mens, dat Hij mensgeworden is in Jezus, ons menselijk bestaan heeft gedeeld tot in de dood? “Door zichzelf te ontledigen drukt God zijn stempel op ons mens-zijn. Ons mens-zijn is de heiige grond waarop God ons ontmoet” (T. Halik, Omdat God ernaar verlangt Mens te zijn. Overwegingen bij Kerst en Pasen). De evangelist Lucas is samen met de drie andere evangelisten een goede gids op deze ontdekkingstocht die loopt van. Kerstmis tot Pasen.
Paus Franciscus ondersteunt “de mooie familietraditie om in de dagen vóór Kerstmis de kerststal gereed te maken, maar ook de gewoonte om op het werk, in scholen, ziekenhuizen, gevangenissen, openbare plaatsen … een kerststal op te bouwen. Met grote verbeeldingskracht en creativiteit worden telkens weer prachtige meesterwerkjes met de meest uiteenlopende materialen gemaakt. Als kind leren we van onze ouders en grootouders om deze vreugdevolle traditie, rijkelijk verweven met volksdevotie, door te geven. Ik hoop dat dit gebruik nooit verloren gaat en dat het, waar het in onbruik geraakt is, herontdekt en nieuw leven kan worden ingeblazen. “
Mensen houden van beelden; Elke dag worden er zoveel verspreid. De beelden komen uit het kerstverhaal van Lucas over de geboorte van Jezus in een schamele woning en de hemelse boodschap aan de herders. Van Mattheus krijgen we het verhaal van de wijzen bij de kribbe. Herders en wijzen geven aan dat dit kind zijn armen uitstrekt naar de ganse wereld.
“Het kind werd in een voederbak gelegd om voedsel te zijn voor ons allen”, zo commentarieert sint Augustus dir vers uit het Lucasevangelie.
De blik van het kind
Kerstmis een feest dat ons bemoedigt om onze deur voor Jezus te openen, wanneer hij naar ons toekomt in een medemens. In zijn mooie tekst over L’Homme qui marche, over Jezus, de man die altijd verder gaat, schrijft Christian Bobin: “Hij stapt recht op de deur van de mens af. Hij wacht tot de deur opengaat. De deur van de mens, dat is zijn gelaat. Mensen kijken elkaar in het gezicht, kijken elkaar in de ogen. In de concentratiekampen van de nazi’s was het de gedeporteerden op straffe van dood zonder uitstel verboden hun bewakers in de ogen te kijken. Zodra ik me afsluit voor de blik van de ander, herleid ik hem – en mezelf- tot minder dan een mens. Wil ik ervoor openstaan, dn mag mijn blik niets heersends meer hebben.”
In de kerststal kijkt het kind ons aan en kijken Maria en Jozef, herders en wijzen naar het kind. Dat de blik van het kind en van allen die het omringen ons mag blijven aanspreken.