Kerstmis (1998)

U kent allemaal wel het televisie-programma “tussen kunst en kitsch”. Mensen komen met hun spullen bij de deskundigen, de een valt om van verbazing omdat hij iets kostbaars in huis heeft, de ander is teleurgesteld omdat hij maar iets heel gewoons heeft, of zelfs een waardeloze prul.
We vieren kerstmis, voor de allermeesten een bijzondere dag. Maar wat is de waarde? Is het kunst? Is het kitsch? Of is het allebei? Ik denk het laatste: het is iets heel waardevols met eromheen heel veel kitsch.
Waar het om gaat is a.h.w. een klein schilderijtje, met erop de geboorte van een kind, niet zomaar een kind, maar een kind dat, groot geworden, een heel bijzondere mens werd, een mens die enorm veel betekend heeft voor tijdgenoten en voor mensen van alle tijden. Die Jezus, wiens verjaardag we vieren, is een kostbaar bezit voor talloze gelovigen van alle tijden, van heel de wereld.
Maar om dat kleine schilderijtje zit een enorme lijst, en die lijst zit vol kitsch, vol dingen die als zodanig niets met kerstmis te maken hebben. Voor de commercie is die lijst zeer kostbaar, want die vindt er een mogelijkheid in om flink geld te verdienen. Op zich kun je ze dat niet kwalijk nemen, anderzijds verduistert dit wel de werkelijke betekenis van het kerstfeest.
Beseffen alle kerstmisvierders wel wat ze eigenlijk vieren? Die lijst rond het kerstgebeuren zit boordevol romantiek, een wereld vol schone schijn, te mooi en te zoet om waar te zijn, vol engeltjes, twinkelende lichtjes in de kerstbomen, liedjes waar de romantiek vanaf druipt. Je kunt deze romantiek waardeloos en kitscherig vinden, maar ze is niet meer weg te denken van het kerstfeest. Bovendien heeft zij een positieve functie, zolang we het kleine schilderijtje in het midden maar niet uit het oog verliezen.
Kerstmis roept een droomwereld op, een wereld waarin alles anders gaat dan de wereld van het feitelijke bestaan, een wereld vol koude zakelijkheid, harde confrontaties, schreeuwerige rivaliteit, pijnlijke ervaringen, een wereld waarin macht te vaak het recht krom maakt. Met die wereld worden we elke dag geconfronteerd, en toch: geen mens van goede wil wil die wereld, zoekt die wereld, we dromen allemaal van een andere wereld, een mooie wereld een wereld waarin mensen elkaar respecteren, elkaar waar nodig ondersteunen, zorg hebben voor elkaar.
Die droom moeten we goed bewaren als iets dat uiterst kostbaar is, maar de grens tussen die droom en waardeloze romantiek is dikwijls vaag en wordt gemakkelijk overschreden. Die droom ligt vervat in het kerstgebeuren: een kind dat toekomst geeft, een kind dat in zijn later leven ons de weg wijst naar Gods rijk op aarde, een rijk van vrede en liefde voor iedereen, iets van grote waarde voor elke mens.
Als we dat wezenlijke gegeven maar goed in de gaten houden, dan mag die grote lijst vol romantiek eromheen er best zijn. Ondanks alle volle maaltijden en heerlijke dranken, ondanks alles wat erbij komt, wens ik u een zalig kerstmis toe, het echte kerstmis. Moge dat een kostbaar bezit voor uw zijn. Dan mag de kitsch eromheen ook best.