Halfweg december zei ik aan Chris, die ik ontmoette in het restaurant van het psychiatrisch centrum dat het weldra kerstmis zou zijn. Hij antwoordde mij: “Ik geloof niet in kerstmis, maar in nieuwjaar.” Toen ik om verduidelijking vroeg, zei hij: “Ik geloof niet dat Christus op 25 december geboren is.”
Ik antwoordde hem dat wij dit niet moeten geloven. Wij weten dat Jezus geleefd heeft, dat hij is geboren en gestorven. Dit is geen geloofspunt, maar geschiedenis.
Datum
We kennen niet de juiste dag waarop en het jaar waarin Jezus is geboren. Door de grote bekendheid die Jezus heeft gekregen is er een verband gelegd met de viering van de zonnewende. In Rome vierden de heidenen Jupiter als de god van de zon. Voor christenen is Christus de echte overwinnaar. Zo verdrong de viering van de herdenking van de geboorte van Jezus de viering van de zonnegod. Dit is gebeurd nadat de christenen in de tijd van keizer Constantijn meer aanzien hadden gekregen.
Emmanuel, God met ons
Jezus is geboren in Israël uit het Joodse volk. Hij heeft volgelingen gehad en heeft er tot op vandaag. Zij geloofden en wij geloven dat in hem verwachtingen naar de nabijheid van God voor de mens in vervulling zijn gegaan. Het Oude, het Eerste Testament is doordrongen door het verlangen dat God zijn volk zal bezoeken. Zeggen dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, dit is geloofstaal en dit bepaalt onze plaats als christen in de wereld.
Op onze dagen wordt vrij veel over verbinding gesproken. Volgens de christenen is de sterkste verbinding die er kan zijn, deze tussen God en mens. “Het Woord is mens geworden en het heeft onder ons gewoond” (Joh. 1,14). Wij kunnen dit telkens belijden wanneer wij het angelusklokje horen luiden. Op kerstmis loven en danken we God om deze verbinding.
Kersttaferelen tonen de innige verbondenheid van een kind met zijn moeder, deze van Jezus met Maria. Sprekend is een houtskooltekening gemaakt voor de kerstnacht 1942 door Kurt Reuber, predikant, legerarts, kunstenaar. Hij tekende Maria met het kind en plaatste er deze drie woorden bij: Licht, Leben, Liebe. Hij wou daarmee de soldaten bemoedigen. Het Duitse leger was in december 1942 omsingeld in Stalingrad door het Russische leger. Dit werk is gekend als de Madonna van Stalingrad en hangt nu in de Kaiser Wilhelm-Gedächteniskirche in Berlijn.
De stap van God naar de mens vraagt van ons het antwoord van de wederliefde. In het oude kerstlied Adeste fideles stelt de zanger de oratorische vraag: “Sic nos amantem quis non redamaret?” “Wie zou hem niet beminnen die ons zo heeft liefgehad?”
Verbonden
Verbinding is van belang, ja zelf noodzakelijk voor een mens. Er wordt opvallend veel over verbinding gesproken allicht omdat velen haar missen en de nood eraan aanvoelen. Hechting, verbinding, ze zijn onmisbaar in onze voortdurende groei naar menswording en naar het mens-zijn. Verbinding houdt wederkerigheid in.
Wij stellen niettemin vast dat de verbondenheid zeer beperkt is. Er is veel eenzaamheid. En er zijn zo veel conflicten in onze huidige wereld. Wij vieren Kerst 2022 en denken aan de duizenden doden en aan zoveel menselijk leed sinds het begin van de oorlog van Rusland met Ukraine in februari 2022.
Voor Jozef en zijn zwangere vrouw was er geen plaats in de herberg. Zal er in de kerstnacht 2022 plaats zijn voor de vele vluchtelingen en de asielzoekers? Un monde cassé, Een gebroken wereld, dit was de titel van een werk van de Franse filosoof Gabriel Marcel in de vijftiger jaren van vorige eeuw Een gebroken wereld, een toepasselijke naam bij de vele huidige spanningen op wereldvlak, op het Europese continent, in eigen land en binnen de Kerk. Het respectvol omgaan met elkaar lijkt moeilijker in de hedendaagse communicatie.
Kerst brengt die nood aan verbondenheid en geborgenheid bewuster onder ons. Veel warmhartige acties voor goede doelen getuigen hiervan. Wij mogen dankbaar zijn voor deze geslaagde acties, dankbaar wanneer mensen samen vieren en samenwerken voor een wereld zonder haat en geweld, dankbaar voor de vele tekenen van goedheid.
Kerstmis bevordert verbondenheid. De zingende engelen bij de kribbe verkondigden het goede nieuws van de vrede voor alle mensen van Gods welbehagen. Zij versterkten daardoor de droom over een wereld van samenhorigheid, van “vrede op aard aan alle mensen die van goede wille zijn.” Wanneer mensen elkaar groeten, de medemens een goede dag wensen, is dit al een uiting van verbondenheid. Ik wens jou het goede toe. Kerstmis en nieuwjaar zijn hoogdagen om naar de medemens te gaan met goede wensen.
De kerstnacht is een teken van verbondenheid. Het is volgend jaar achthonderd jaar geleden dat Franciscus met de inwoners van een dorpje zorgde voor een levende kerststal in een grot. De plaats waar het gebeurde, heet El Greccio.
Fratelli Tutti e Sorelle
In zijn Zonnelied bezingt Franciscus de verbondenheid met de ganse schepping, verbondenheid met de natuur, verbondenheid met de medemens, verbondenheid met wie vergeving schenken. Paus Franciscus laat zich inspireren door deze heilige van Assisi wanneer hij pleit voor een menselijke ecologie en voor een broederschap en zusterschap tussen de mensen.
De boodschap van kerstmis is er een van vertrouwen in een wereld waarin we geneigd zijn meer duisternis te zien dan licht.
“D’eirde warmt ip, mo de weireld verkilt.” De aarde warmt op, maar de wereld verkilt. Dit is een strofe uit de West-Vlaamse song:” ’t is nog al nie naa de wuppe.” Deze song bevat een dosis optimisme en ziet doorheen alles wat gebeurt meer het goede dan het minder goede.
Er wordt frequenter gefiest
dan dat er wordt gerouwd
Der wordt nog altid min geskid
dan dat er wordt getrouwd
Dit is geen oproep om er onbezonnen erop los te leven. We denken aan de raad die Paulus meegaf aan zijn leerling Titus en die hij vandaag voor ons herhaalt. Hij raadt ons aan “om in deze tijd bezonnen, rechtvaardig en vroom te leven ‘(Tit, 2, 11). Christus is immers naar ons gekomen om ons onder elkaar en wij met hem ons te verbinden tot een leven “vol ijver voor alle goeds” (Tit. 2,14).
Opdracht
“De goedheid en mensenliefde van God onze Heiland zijn op aarde verschenen” (3, 4). De kerstliturgie betrekt deze ‘verschijning’ (‘epifanie’) op de geboorte van Jezus . En ze denkt daarbij aan het geheel van zijn komst en zijn optreden. Beide moeten wij in geloof leren zien als de ‘verschijning van Gods genadige liefde jegens de mensen’.
“Die boodschap wordt hier evenwel direct verbonden met een oproep en een vermaning, uitdrukkelijk gericht tot trouwe en kerk-betrokken christenen, die leven midden een niet-christelijke wereld. Zij worden dringend herinnerd aan hun roeping en hun plicht om levend in de wereld toch ‘onwerelds’ te leven, rechtschapen en vroom, zachtmoedig en inschikkelijk jegens alle mensen, ook jegens niet-christenen.
Wie de zin van Jezus’ komst en leven begrepen heeft, die weet dat in Jezus de Christus Gods genadige menslievendheid is verschenen en die weet ook dat God ons aldus geleerd heeft hoe ook wij moeten leven. Kerstmis vieren is die les begrijpen en aanvaarden. Het is dus niet alleen ‘vieren’, maar ook zich nuchter en rechtvaardig, menslievend te gedragen in het leven van elke dag en in de sociale wereld rondom ons. Het is ook ‘praxis’ en staan in de wereld” (Bisschop Paul Van Den . Berghe).
Paus Leo de Grote (400-461) zei in een kerstpreek: “Erken, christen, uw waardigheid. Val door een slechte levenswijze niet terug in uw vroegere armzaligheid. Gij zijt immers deelachtig geworden aan de goddelijke natuur. Gedenk tot wiens hoofd en lichaam gij behoort. Herinner u dat gij ontrukt zijt aan de macht van de duisternis en overgebracht naar het licht van het rijk Gods.”