Homilie op de 20e zondag door het jaar B: “Bewandel de weg der wijsheid!”
(Spreuken 9, 1-6)
Tielt, 19 augustus 2012
Er zijn op onze wijde wereld veel verstandige mensen. Maar veel verstandige mensen hebben toch geen verstand van leven. Of mag ik dat niet zeggen?
Het is dan ook jammer dat in 3 jaar tijd in de weekendliturgie slechts driemaal een tekst gelezen wordt uit het oudtestamentische bijbelboek Spreuken, dat nochtans een schat bevat aan al dan niet gelovig geïnspireerde levenswijsheid, heel puntig geformuleerd: levenswijsheid, gesteund op een levenslange ervaring van mensen en daarom niet tijdsgebonden. De verzameling ervan en de bundeling tot het boek dat we nu kennen als “Spreuken van Salomo, de zoon van David”, dateert van de 5e-4e eeuw voor Christus. Door gebruik te maken van de levenservaring van vroegere mensen wilde men de jeugd brengen tot een harmonieus, evenwichtig en gelukkig leven. Een dergelijke levenshouding wordt “wijsheid” genoemd en de mens die ze bezit is een wijze, in het Latijn “sapiens”, wat letterlijk vertaald betekent: iemand die het leven echt weet te smaken. Zijn tegenpool is de dwaas die zich te buiten gaat aan zelfoverschatting, eigendunk, rijkdom en willekeur, kortom, de mens zonder ervaring, zonder diepgang, de onnozelaar.
Die wijsheid vind je nu nog bij sommige oudere mensen.
Zes jaar geleden zag ik toevallig op T.V. dat ze in Passendale een man vierden die 104 jaar oud geworden was: meester Gabriël Versavel, die tot zijn 71e jaar onderwijzer geweest was. Hij leefde nog alleen in zijn huis en was nog bijzonder fit van lijf en geest. Een journalist vroeg hem hoe je moet leven om 104 jaar te worden en nog zo fit te blijven. Zijn antwoord is me bijgebleven en luidde als volgt: “Bekijk de café’s van buiten, de kerk van binnen en de vrouwen van verre. En maak van je maag geen apotheek.” Eenvoudige, maar wellicht diepzinnige wijsheid. Daarover zou ik vandaag iets willen zeggen. Ik weet dat sommige mensen dat niet graag zullen horen, maar je komt toch niet naar de kerk om gevleid te worden.
“Bekijk de café’s van buiten” zei de 104-jarige onderwijzer.
Lopen wij allen niet het gevaar dat we onze gezondheid kapot maken door de vele geneugten die onze welvaartsmaatschappij op een gouden schoteltje aanbiedt. Kunnen mensen nog genieten met maat? Ik ken de juiste cijfers niet, maar ik weet en zie dat vele mensen, ook jongeren en kinderen, thans lijden aan overgewicht. Met lepel, vork en mes delven ze hun eigen graf. Regime volgen, lid zijn van een weightwatcherclub, fitness om te vermageren, dat alles is in, zelfs een geliefkoosd onderwerp in de gesprekken op de terrasjes van mensen met een grote coupe voor zich met ijs, overgoten met chocoladesaus waarop een toren slagroom prijkt. In ziekenhuizen komen veel alcoholici voor een ontwenningskuur. De Griekse epicuristen, volgelingen van de Griekse wijsgeer Epicurus, die leefde rond het jaar 300 voor Christus en die gekend waren om hun genotzucht, zeiden reeds dat je maar geniet als je geniet met maat. Misschien was dat de boodschap van de 104-jarige meester Versavel.
Maar zijn tweede boodschap is even en misschien nog meer actueel: “Bekijk de kerk van binnen.” Ik vermoed dat hij daarmee bedoelde: Leef vanuit je geloof! Want, zo zei een Franse Boerin in een enquête, “het geloof is er om mensen gelukkig te maken.” Daarom is het jammer dat ook bij ons zoveel mensen de kerk enkel nog kennen van buiten of als bezienswaardigheid. En, hoe leger de kerken, des te voller zitten de gevangenissen. Dat is normaal. Als je elk gelovig of levensbeschouwelijk houvast mist, ga je zwalpen in de stormen van onze woelige en onberekenbare maatschappij. En kom me niet vertellen, wat sommigen zo gratis beweren, dat je wel nooit naar de kerk komt maar toch gelovig bent. Geloof dat je niet voedt door gebed en eucharistie, kwijnt weg, gaat dood. Dat is een wet van de natuur. Doe wat meester Versavel zei: “Bekijk de kerk van binnen.”
Het derde dat hij zei, is misschien niet zo vrouwvriendelijk, namelijk: “Bekijk de vrouwen van verre.” Maar ik heb hem nog gekend en hij zal dat zeker niet bedoeld hebben tegen de vrouwen, want zelf had hij een bijzonder goede vrouw. Ze is ook oud geworden en toen ze stierf, heeft hij veel verdriet gehad. Wat hij bedoelde, vermoed ik, is dit: “Leef met bepaalde principes, met grenzen die je niet straffeloos overschrijdt.” Ik heb eens een meisje begraven dat er nogal op los leefde en door overdreven snelheid gestorven was in een zwaar verkeersongeval. Op het gedachtenisprentje, dat haar broer opgesteld had, stond te lezen: “Je raasde door het leven met de kracht van een orkaan en zette de wereld op zijn kop voor de talrijke mensen die je pad kruisten. Je had een aanstekelijk zelfvertrouwen dat deed geloven dat alles mogelijk was en niets verboden.” Scherpe taal, waarop vele mensen best even zouden nadenken. Denk niet dat alles mag en niets verboden is of je betaalt er een zware tol voor. Denk maar aan onze vele gebroken relaties, aan de zware depressies waaronder zoveel mensen op onze dagen lijden, aan het grote aantal zelfmoorden.
En tenslotte, zo zei, de 104-jarige meester Versavel, “maak van je maag geen apotheek.” Er worden nogal wat pilletjes geslikt. Veelal is dat noodzakelijk: tegen te hoge bloeddruk, tegen te hoge cholestorol, soms pijnstillers, enz… Maar sommige mensen overdrijven: kalmeermiddelen om goed te slapen, pepmiddelen om fit te zijn, enz… , waardoor ze de gezonde signalen van hun lichaam niet meer voelen. Maak van je maag geen apotheek.
Die 104-jarige moet een wijze man geweest zijn die ons leert wat we hoorden op het einde van de eerste lezing uit het oudtestamentische Boek Spreuken, namelijk: “Laat uw onnozelheid varen en u zult leven. Bewandel de weg der wijsheid.”
Die wijsheid wens ik je van harte.
Gab. Buyse, pastoor-deken em. Tielt