Het is één van onze grote en zelfs van onze meest subtiele bekoringen het kwaad en de oorzaak van het kwaad buiten onszelf te leggen. Wij zijn ontzettend vindingrijk op dat punt. Als het mis-loopt, moet je de schuldige nooit ver gaan zoeken. Het is de andere! Dat is ons talent: wij zijn meesters in dat vak! In de psychologie heet dat rationalisatie. En we hebben vandaag bovendien nog een schuldige gevonden waarop niemand, en dus iedereen, schieten kan: het is allemaal de fout van de structuren, van de maatschappij. Daarmee zwijgt iedereen, daarmee is iedereen het eens.
Daarover gaat het vandaag bij Lucas. Bij wie leg je de schuld? Welke buitenstaander kan je daarmee belasten? Lucas heeft daarover een parabel, dus een gevaarlijk verhaal. Je legt wel de schuld bij de anderen, maar mag ik je eens vragen hoe het gaat met je eigen vijgenboom? Brengt hij wel vruchten voort? Frontaler kan je de vraag wel niet stellen.
Het gaat inderdaad om onszelf; lieve toehoorder. Er zijn volgens dit verhaal rampen gebeurd en enkele mensen willen weten hoe je dat moet verklaren. Wie is de schuldige? Jezus gaat daar niet op in. Hij spreekt over henzelf: het kwaad kan ook wel eens bij u liggen. A propos, hoe staat het met uw eigen wijngaard en meer bepaald met die vijgenboom? Al drie jaar staat hij daar geplant, maar ik zie nog altijd geen vruchten. Als die vijgenboom wordt omgehakt, dan moet de schuldige niet ver gezocht worden. Zoek hem dan niet in Galilea of in Siloam. Dat is een te gemakkelijk excuus, een onbetrouwbaar alibi.
Denk eens na: gedurende drie jaar wordt de hele Thora gelezen in de synagoge. Mag ik dan niet redelijkerwijze verwachten, dat je er ook naar leeft? Waar zijn de goede vruchten? Lees je niet goed wat er staat? Of lees je de woorden zo, dat je daarbij altijd aan de anderen denkt? Vergeet het niet: de boom van mijn woord staat geplant in je eigen tuin!
Veertigdagentijd, een tijd om te denken aan onze eigen geestelijke hygiëne. Gedenk o mens.