‘Mogen ze allen één zijn’, zo bad Jezus voor zijn leerlingen op de vooravond van zijn lijden en dood. Dit gebed drukt de hartenwens uit van Jezus. Het gaat hier immers om de geloofwaardigheid van zijn boodschap. Als zijn leerlingen de eenheid met God en met elkaar niet beleven, hoe kunnen de mensen dan geloven in Hem? Als wij over de eenheid spreken, denken wij spontaan aan de scheidingsmuren tussen de verschillende Kerken: katholieken, protestanten, orthodoxen, maar het gaat evenzeer om de eenheid binnen de Katholieke Kerk. Er bestaat een spanning tussen Rome en de lokale kerken, tussen theologen en bisschoppen, tussen progressieve en conservatieve christenen. Brengen al die meningsverschillen en discussies de eenheid niet in gevaar?
Dat is zeker mogelijk en daarom moet onze eerste zorg zijn, de eenheid te bewaren waarvoor Jezus de avond voor zijn sterven gebeden heeft.
Anderzijds moeten we toch ook zeggen, dat eenheid niet hetzelfde is als gelijkvormigheid. De Kerk is een levend gebeuren van ‘het volk Gods onderweg’, de Kerk moet zich telkens weer opnieuw aanpassen aan de plaats en de tijd waarin mensen leven. Zo is de veelvormigheid een teken van leven, want leven brengt altijd spanningen mee, alleen op het kerkhof heerst rust en vrede. Het is dan ook maar heel gewoon dat er verschillende liturgieën, en theo-logieën zijn, verschillende manieren van bidden, dat mensen in verschillende landen of tijden andere geloofsaccenten leggen. Zo’n verscheidenheid is bijna noodzakelijkheid om de boodschap van Christus volledig tot haar recht te laten komen. De heilige Geest geeft verschillende gaven aan zijn Kerk; daaruit volgt ook dat het geloof op verschillende wijze tot uitdrukking komt. ‘In het huis van mijn Vader’, zegt Jezus, ‘zijn verschillende woningen’. Verschillende woningen mogen er zijn in het ene vaderhuis.
Wij zijn nog niet gewend om met die spanningen en verscheidenheid om te gaan. Wij zijn vanuit onze opvoeding nog te veel gewend aan strenge gezagsstructuren en aan beleidslijnen van bovenaf. Dat was misschien wel gemakkelijker, wij hoefden alleen te gehoorzamen. De vraag is echter of het beter was. De heilige Geest is toch aan ieder van ons gegeven, wij hebben allemaal een persoonlijk geweten, wij moeten een persoonlijk antwoord geven op Gods roepstem in ons leven. Als de tijden veranderen, verandert ook de Kerk, die in de tijd met de mensen meegaat. Als elke tijd andere levenswaarden gaat waarderen, dan hebben de gelovigen telkens weer een andere opgave om gestalte te geven aan het evangelie van de Heer.
Het is daarom helemaal niet erg dat er hevige discussies ontstaan, dat er spanningen leven onder de christenen, maar het moet wel onze zorg zijn hoe wij met de verscheidenheid van inzichten omgaan.
Op de eerste plaats moeten wij weten dat wij de eenheid niet kunnen opbouwen op de ruïnes van de liefde. En die liefde eist dat wij eerbied hebben voor elkaars eigenheid en bereid zijn naar elkaar te luisteren, dat wij elkaar waarderen in het vertrouwen dat de ander ook oprecht het evangelie van de Heer wil beleven.
De liefde eist ook een houding van vertrouwen. Mensen die anderen direct veroordelen, aanklagen, verketteren, handelen vaak uit een houding van achterdocht of bedreiging en die strookt niet met de liefde. Aan die mensen die overal gevaar en bedreiging zien, zou ik willen vragen een beetje meer geduld en begrip te hebben. Het beste middel om de eenheid te bewaren is de dialoog, wij kunnen allemaal heel veel van anderen leren, het verschil van oordeel leert ons de verschillende facetten kennen van de ene waarheid. Een liefdevolle dialoog schept gemeenschap en het is alleen binnen een gemeenschap dat de eenheid tot stand kan komen. Solidariteit in het zoeken is de vrucht van de dialoog.
De muren van de scheiding tussen de kerken reiken niet tot aan de hemel.
Jezus heeft om die eenheid gebeden, dat moet ons ervan bewust maken, dat wij die eenheid zelf alleen niet tot stand kunnen brengen, dat het tenslotte een geschenk van God zal zijn aan zijn Kerk.