De perikoop van deze zondag is genomen uit het hogepriesterlijk gebed van Jezus. De evangelist Johannes hield de eenheid onder de christenen voor zo belangrijk dat hij dit maakte tot het geestelijk testament van Jezus, tot zijn laatste woorden. Als wij ons vragen voor welk ideaal Jezus eigenlijk vrijwillig gestorven is, dan geeft Johannes ons het antwoord: om de verstrooide kinderen van God samen te brengen. Er is geen zorg die Jezus meer aan het hart lag dan de eenheid van de christenen onder elkaar. “Voor hen bid ik, opdat zij allen één mogen zijn zoals Gij, Vader, in Mij en ik in U”.
Als wij vandaag aan die eenheid denken waarvoor Jezus gebeden heeft en gestorven is, dan moeten wij diep beschaamd zijn. Wij denken dan niet alleen aan de grote scheiding tussen de katholieken en orthodoxen, protestanten en anglicanen. Wij denken dan niet alleen aan de honderden sekten, waarin het geloof in Afrika uiteen is gevallen, wij denken ook aan de verdeeldheid onder de katholieken in onze gewesten. De verschillende theologische richtingen, de progressieve vleugel en de conservatieve, die elkaar kwetsen en de eenheid verstoren. Door die scheidingen onder elkaar kruisigen wij Christus opnieuw, geven wij Christus aan de bespotting prijs. Die verdeeldheid is een falen op het hoogste niveau, waardoor de Kerk haar geloofwaardigheid verliest.
Hoe moeten wij die eenheid, waarvoor Jezus gebeden heeft, verstaan? Het is niet de eenheid van een geweldig machtsblok, waarin een geweldig imponerende geslotenheid ten toon wordt gespreid, omdat allen precies hetzelfde moeten denken. Wij mogen ons niet te vlug beroepen op een woord van Rome, waaraan dan alle mensen van de hele wereld blindelings zouden moeten gehoorzamen. Zulke eenheid gaat in tegen de vrijheid en de waardigheid van de mens. Voor ons geldt nog altijd de stelregel die Augustinus aan zijn gelovigen gaf: in strijdvragen de vrijheid, in het wezenlijke de eenheid, in alles de liefde.
Het is ook niet de eenheid die tegenwoordig veel mensen willen bereiken door compromissen te sluiten, door eenvoudig niet te spreken over diepgaande twistpunten. De eenheid moet een eenheid van hart zijn, een con-cordia. Die eenheid wordt ons niet als een rijpe vrucht in de schoot geworpen, zij is zoals het leven zelf een dynamische groei, een voortdurende opgave.
Mensen die elkaar liefhebben zullen het best de eenheid kunnen begrijpen waarvoor Jezus gebeden heeft. Geliefden kunnen duizend kilometer van elkaar verwijderd zijn en toch zijn zij in gedachten zo dikwijls mogelijk bij elkaar, leven zij met elkaar, zijn hun harten verbonden. Geliefden kennen elkaar, leven voor elkaar. Dat is de eenheid van de liefde waarover Jezus spreekt, als Hij zegt dat wij één moeten zijn, zoals Hij in de Vader en de Vader in Hem is. Die eenheid in de liefde wil Jezus als een geschenk aan zijn Kerk verder geven. Die eenheid is geen vrucht van menselijke bemoeiingen, is niet te verwerkelijken door menselijke Organisatie of prestatie, het is een geschenk van God.
De monniken van een klooster vroegen aan hun abt, hoe zij ondanks hun verscheidenheid van afkomst, karakter, vorming en hoedanigheden toch een gemeenschap konden vormen. Hij antwoordde hen: “Stel u een rad voor. Daar heb je velgen, spaken en een as. Twee tegenoverliggende punten op de velgen komen dan te samen als ze zich naar de as toe bewegen. Hoe meer wij ons naar Christus toe bewegen, des te meer naderen wij ook elkaar en worden wij een werkelijke gemeenschap.”
Als alle christenen op de wereld Christus als hun eerste maatstaf en voorbeeld zouden nemen en hem consequent zouden navolgen, dan zouden wij ook onder elkaar tot een echte eenheid samengroeien en opgenomen worden in die goddelijke eenheid van liefde tussen de Vader en de Zoon.
Kardinaal Suenens vroeg tijdens het concilie eens aan een orthodoxe vriend: “Waarin ligt volgens uw mening de grootste hindernis voor de eenheid onder de kerken?” Hij antwoordde hem: “Ik denk dat wij veel te weinig van elkaar weten, veel te weinig met elkaar praten”. Ik denk dat dit de sleutel is om tot de eenheid te komen op alle vlakken, overal waar onenigheid is, spreken wij te weinig met elkaar, kennen wij elkaar niet in de liefde. Alleen de Geest van de liefde kan ons tot de eenheid brengen en die Geest is een geschenk van Jezus zelf, waarvoor wij, evenals Jezus, moeten bidden. Misschien is het heimwee naar de eenheid, dat tegenwoordig zo sterk is, al de eerste vrucht van de eenheid die Jezus ons schenken wil.