In gedachten houden

‘Houd Jezus Christus in gedachten,’ schrijft de auteur van de brief aan Timoteüs. Dat is een eenvoudige opdracht. Maar het lijkt simpeler dan het is. Dat is ook het thema van het evangelieverhaal. Jezus vraagt: ‘Zijn niet alle tien gerei­nigd?’ Hebben de negen ande­ren nu al vergeten wat er gebeurd is? Bij het laatste avondmaal geeft hij zijn volgelin­gen de opdracht hem voor alle tijden in gedachten te houden. Bij het vieren ervan houden we zijn gedachtenis levend. Die gedachtenis is wezenlijk voor ons en voor zijn bestaan… Het is bijna onvoorstelbaar dat Jezus ooit vergeten zou kunnen worden. Toch gebeurt het. Een godsdienstlerares in Londen berichtte december vorig jaar, dat maar enkele kinderen in haar klas wisten wat er met Kerstmis gevierd wordt. Hij kan vergeten worden. Alles kan vergeten worden.

De bijbel verhaalt hoe het joodse volk na de ballingschap de hele wet vergeten had. Tot Nehemia (8,5) de boekrollen terugvindt en het hele volk met tranen in de ogen naar die oude - nu weer nieuwe - tekst luistert. Iets wat vergeten is, functioneert niet op het vlak van ons bewustzijn. Het speelt geen rol bij de beslissingen die we nemen. Als het in een droom opduikt wordt het niet begrepen. Het vergetene biedt aan onze verbeelding niet de beelden die we nodig hebben om onszelf te begrijpen.

Het zijn de wijzen onder ons die oude herinneringen levend houden; de successen, maar ook de mislukkingen en rampen. Het is om die reden dat de Tweede Wereldoorlog, de holocaust, de ont­plofte atoombommen nooit mogen wonden vergeten. Niet willen ver­geten, niet getroost willen wonden, kan profetisch zijn. Denk maar aan de klaagzang, die gezongen wordt na de kindermoord in Betle­hem, als Matteüs Jeremia (31,15) citeert: ‘Er wordt een stem ge­hoord in Rama, geween en grote rouw, Rachel die roept om haar kinderen, en die weigert om getroost te worden omdat ze niet meer zijn.’ Ze wil die herinnering niet kwijt. Vergeven, maar vergeten?

Nog niet zo lang geleden berichtte een Afrika-expert over zijn ervaringen aan een groep geïnteresseerde kerkleden in Washington DC. Toen hem werd gevraagd wat men in dat continent het meeste nodig had, zei hij : ‘Herinneringen’ . Dat klonk bijna belachelijk in de oren van mensen - bijna allemaal Amerikanen - die in alle omstan­dig­heden onmiddel­lijke, praktische en concrete hulp willen bieden. ‘Ik ben,’ zo zei hij, ‘op vergaderingen geweest in landen waar bij het be­spreken van welk probleem dan ook, alleen maar aan één mogelijke oplossing gedacht wordt. De oplossing die in het ver­lengde ligt van een geweerloop: de kogel. Er wordt aan geen andere methode ge­dacht, omdat men zich - na allerhan­de militaire en an­dere dictatori­ale regeringen - eenvoudigweg niet meer herinnert dat die ooit ge­bruikt werden en ook mogelijk zijn.’ Hij vertelde over de moeilijkhe­den in het grootste Afrikaanse land Soedan, waar nu al weer jaren een vreselijke burgeroorlog woedt tussen het islamitische noorden en het christelijk georiënteerde zuiden. Alleen al in 1988 vielen er minstens tweehonderdvijfigduizend slachtoffers onder de burgerbe­volking. In 1973 woedde die strijd ook, maar door bemidde­ling van de Afrikaanse Raad van Ker­ken kwamen de partijen bij elkaar, en werd er vrede gesloten. De herinnering aan dat succes is zelfs in het hoofdkantoor van de Afrikaanse Raad van Kerken vergeten geraakt. Er zijn sindsdien teveel personeelswisselingen geweest. Wat Soe­dan nu nodig heeft, is het weten dat het eerder ooit gelukt is en dat het daarom niet onmogelijk is.

We hebben zoveel vergeten. Vergeten betekent steeds jezelf vergeten: wat je meemaakte, wie je bent. Het is in je geheu­gen dat je wereld, dat je innerlijk bij elkaar blijft. Blader maar door een foto­al­bum en je weet dat. Iets in je weeft dan als een spin alles weer bij el­kaar. Je herinnering is als het voegsel tussen de gebeurtenissen in je leven. Paulus schrijft: ‘Houd Jezus in gedachten.’ Laat hem niet vergeten worden. Als je dat doet ben je niet alleen hem, maar ook jezelf kwijt. Het gedenken van Jezus in het teken dat hij ons naliet - het breken van ons brood - is niet alleen hem herdenken. Op zo’n ogenblik herinneren wij ons ook ons ware zelf.