ARM OF RIJK, GOD STAAT AAN DE KANT VAN WIE ZIJN HART OPENT VOOR DE LIEFDE
Het verhaal van de rijke die na zijn dood wordt gestraft
en van de arme die wordt beloond,
was een bekend Joods volksverhaal.
Het komt dus origineel niet van Jezus.
En alhoewel Hij het opnieuw vertelt,
zou het verkeerd zijn de beschrijving van de hemel en de hel
letterlijk te zien als een accurate beschrijving van het hiernamaals
zoals Jezus dat zag.
Blijkbaar achtte Jezus het niet nodig
de details van deze volkse voorstelling te verbeteren,
omdat Hij aan het hele verhaal toch een andere wending
en een diepere betekenis wilde geven.
Hij heeft het verhaal namelijk uitgebreid
met een vraag om de vijf achtergebleven broers te waarschuwen.
En daarbij keek Hij uitdrukkelijk naar de omstaande Farizeeën,
die wel zullen begrepen hebben dat dit voor hen was bedoeld.
Eerst vertelt Jezus het oude volksverhaal opnieuw
tegen die Farizese opvatting over rijkdom en armoede.
Zij leerden namelijk de materiële rijkdom van een mens
een beloning was van God
en dus een bewijs van de deugdzaamheid bij een rijke,
terwijl de armoede een straf was van God,
zodat een arme automatisch een zondaar moest zijn.
Jezus herhaalt met het volksverhaal:
Neen, niet elke rijke is een deugdzame, niet elke arme is een slechterik.
De rijke uit het verhaal was alleen rijk voor zichzelf, zelfvoldaan,
zelfgenoegzaam, maar bleek arm te zijn voor God.
De arme uit het verhaal was de eigenlijke deugdzame.
Jezus geeft hem daarom
een eigennaam met een religieuze betekenis: “Lazarus”,
en dat betekent “God is mijn hulp”.
Jezus’ bedoeling is duidelijk te zeggen
dat God langs de kant staat van de arme.
Dus dat diegenen die arm zijn op geestelijk vlak,
nl. het kleine volk, de eenvoudigen, de armen van geest,
eigenlijk door God meer geacht worden,
dan diegenen die denken dat zij rijk zijn op spiritueel gebied,
nl. allen die zich opwerpen als zelfzekere specialisten,
als schriftgeleerden, als kenners van Gods wet.
Jezus verwerpt dus vooral de zelfgenoegzaamheid
van de religieuze verantwoordelijken.
En Hij voegt bij het verhaal een antwoord van Abraham,
die benadrukt dat de pogingen van de rijke
om zijn broers te waarschuwen vanuit het hiernamaals
tevergeefs en onmogelijk zijn.
De Farizeeën gebruikten het hiernamaals namelijk vooral
om de mensen schrik aan te jagen.
Door zijn toevoeging wil Jezus als het ware zeggen:
Reken niet op sensationele tekens uit de hemel.
Luister naar Mozes en de Profeten.
Lees dus veeleer aandachtig de Schrift die gij hebt
en leer er vooral uit dat gij open moet staan,
zowel voor de nood van de arme vóór uw deur
als voor de aanwezigheid van de Liefdegod in deze wereld.
Lucas is de evangelist die ons voortdurend uitnodigt
om beiden samen te zien:
de zuchtende noodlijdende vóór onze deur vandaag
is de lichamelijke gestalte
van God Zelf die nu om onze liefde vraagt.
Door het schriftwoord dat wij vandaag horen
en door de Lazarussen vóór onze deur - dichtbij of veraf -
worden wij dringend gevraagd
niet de rijkdom en de armoede te zien
als een straf of een beloning van God.
Wij worden eraan herinnerd
dat God nooit aan de kant staat van de hardvochtige zelfgenoegzame,
maar steeds aan de kant van diegene die - zij het rijk, zij het arm -
zijn hart opent voor de liefde tot zijn concrete medemens.