WEG MET PILATUS!
Ik herinner mij scherp de opmerking van een parochiaan. Ze was het niet eens met de geloofsbelijdenis. Ze vroeg me zelfs, als ik ’t me goed herinner, of ze daarover niet eens een brief aan de bisschop zou sturen. Ze was het niet eens met de eervolle vermelding van Pontius Pilatus. “De geleden heeft onder Pontius Pilatus…” “Waarom”, zo vroeg ze zich af, “moest deze schurk, deze laffe consul, die de dood van Jezus minstens getolereerd had, waarom moest die in de twaalf artikelen van het geloof voorkomen en dus eeuwenlang door miljoenen en miljoenen mensen beleden worden!”
Ik weet niet of we een handtekeningenactie moeten starten om Pilatus uit de geloofsbelijdenis te schrappen, maar ik weet wel hoe hij erin gekomen is.\
TIJDSAANDUIDING
Vroeger telde men de jaren niet. Markante gebeurtenissen waren oriëntatiepunten in de tijd zoals de stichting van Rome, of de dynastie van Alexander de Grote. Iedere grote stad had zijn eigen referentiekader. De farao’s in Egypte, de keizers van Rome of de tetrarchen in Israël. De vermelding van Pilatus is een tijdsaanduiding. Toen en toen speelde het zich af.
Maar daarmee is niet alles gezegd.
Lucas begint zijn verhaal van vandaag met maar liefst vijf tijdsaanduidingen. Tiberius was al 15 jaar keizer in Rome. Tiberius was een aangenomen zoon van Augustus. Enkele jaren na Jezus’ dood stierf hij. Hij was toen, als zoveel keizers, krankzinnig. Een theorie daarover zegt dat de gewoonte om wijn te drinken uit loden flessen het bloed vergiftigde van de upper-ten in die dagen. De paranoïde grillen van de keizers hebben onder de christenen veel slachtoffers gemaakt.\
TIJDSBEELD
Pilatus was de Romeinse prefect. Door joodse geschiedschrijvers wordt hij gezien als een corrupte harde man die met doodseskaders en provocerend optreden de oprechte gelovigen tartte. Zo gebruikte hij tempelfondsen voor de bouw van aquaducten. Herodes was viervorst van Galilea, zo gaat Lucas verder. Herodes heeft lang geregeerd en het bleef rustig in zijn rijk. Problemen ontstaan pas als hij tijdens een Rome-reis straalverliefd wordt op een vrouw, ook nog een familielid, en alle joodse wetten daaromtrent aan zijn laars lapt en met haar huwt. Om zich uit het ontstane schandaal te redden wordt de grote aanklager, Jan de Doper, vermoord. Na Jezus’ kruisdood gaat Herodes naar Rome. Hij vindt “Tetrarch” als titel niet sjiek genoeg; hij wil worden waar Jezus van beschuldigd was: een echte koning wilde hij zijn, maar de Romeinen verbannen hem met zijn vrouw naar Frankrijk. In Jeruzalem waren Annas en Kaïfas hogepriester, nou, toen dus, toen kwam het woord van God over Johannes.
Het is zeldzaam dat er maar liefst vijf tijdsaanduidingen worden gebruikt. Dat is geen toeval. Het roept eigenlijk de hele politieke context op waarin Johannes gaat optreden. Meer nog: het zegt dat Gods woord klinkt in de heel concrete geschiedenis van mensen.\
HIER OF NIERNA
Voor Jezus’ tijdgenoten was het Rijk van God iets dat met overweldigende kracht zou inbreken in onze geschiedenis. De leerlingen verwachtten het van hun meeester. Na Jezus’ dood zijn ze verward maar ze gaan geloven dat hij spoedig, deze generatie nog, zal terugkomen. Of zou het Rijk van God heel anders zijn; geen gouden eeuw van gerechtigheid maar een werkelijkheid buiten onze geschiedenis? In de dagen van Lucas zijn ze daarmee aan het worstelen. De eerste generatie is al dood. Er ontwikkelt zich een nieuwe kijk. De werkelijkheid van God verschuift achter de einder van hun gezichtsveld. Het is een mysterie. Niemand, zelfs niet Jezus, kan zeggen dan of dan daar en daar. Maar intussen engageert Gods woord zich met de geschiedenis van mensen. Zijn woord komt tot ons in een wereld van Kajafas en Tiberius.\
THUIS KOMEN
Dus: in die dagen, toen Saddam Hussein leider van Irak was en Netanyahu premier van Israël, toen de NATO werd uitgebreid met enkele voormalige Oostblok landen, toen Johannes Paulus paus in Rome was, toen kwam Gods woord in de wereld…
Wat deze Johannes de Doper, eenmaal bevlogen, te vertellen heeft, dat is blijdschap: God komt eraan! Maak de weg voor Hem klaar. En hij citeert uit de meest dramatische periode van de joodse geschiedenis. Het volk was uit Jeruzalem weggesleept en gedeporteerd naar Babel. Daar bleef het enkele generaties. De joodse gevangenen probeerden er de eigen taal en het geloof in JHWH zo goed mogelijk trouw te blijven. Daar werd voor het eerst de Thora op boekrollen geschreven. Daar droomden ze vol heimwee over het honderden kilometers verweg gelegen Jeruzalem. Met andere woorden: de komst van God bij de mensen is een soort thuiskomst van de mens.
De weg voor God bereiden is mensen laten thuiskomen, mensen zichzelf laten worden.\
IN GODS STRAATJE
Daarbij mag je aan van alles denken. Aan zorg voor kinderen die het slachtoffer van mishandeling zijn, aan arbeiders op bananen- of koffieplantages die gezond en eerlijk betaald werk verdienen. Je mag denken aan het vechten tegen moderne vormen van slavernij. Aan de strijd tegen mensenhandel, vrouwenhandel, wapensmokkel. De zorg dat de mens ooit zal beseffen dat er geen toekomst is als zijn geluk en zijn maatschappelijk systeem alleen maar kan bestaan als het blijft groeien. Gods woord vermengt zich met de geschiendis van mensen en spreekt van thuiskomst en bevrijding. amen!
In de advent begint de viering met een verhaal voor kinderen uit de onderbouw. Zij hebben op zolder een wonder-kijker gevonden (ontleend aan een kerstmusical). Als ze even op de t.v. beelden van vluchtelingen en daklozen hebben gezien, aanschouwen ze een visioen door de kijker. Ze zien hoe een kindje zoek geraakt is op het strand, hoe het in paniek steeds verder weg loopt en hoe het tenslotte thuiskomt in de gespreide armen van oma. Aansluitend wordt het thema in een neven-dienst uitegewerkt.