Feest van de Heilige Familie (1996)

Een gezin, een vader, een moeder en een baby, daar kijken we met kerstmis naar. Als je aan baby’s denkt dan kun je aan luiers denken. Alle moeders van vroeger weten het nog wel: elke dag was het wel luiers wassen. De moeders van nu hebben het heel wat gemakkelijker: ze gebruiken wegwerpluiers, pampers en superpampers, die als je de reclame moet geloven, baby’s’ billetjes superdroog houden. Ze besparen in elk geval heel veel werk.
Nu leven we in de tijd van de wegwerpartikelen. Allerlei spul is er om een keer te gebruiken en om dan weg te gooien: verpakkingen, zakdoekjes, tafellakens, noem maar op. Maar ook duurzamer spul wordt tegenwoordig heel gemakkelijk weggegooid. Wie stopt er tegenwoordig nog sokken zoals vroeger? Een gat erin: weg ermee. Wie verstelt of vermaakt er nog zoals vroeger kleren? Stapels nog goede kleren wordt weggegooid.
Die wegwerpcultuur bespaard mensen natuurlijk bergen werk, maar het gevolg is wel dat we met een gigantische berg afval zitten, waar niemand goed raad mee weet en die schadelijk is voor het milieu en dus voor onszelf.
Maar ook op een andere manier zijn we een wegwerpmaatschappij aan het worden: niet alleen allerlei materiële zaken worden gemakkelijk weggedaan, maar helaas gebeurt dat ook met betrekking tot geestelijke waarden, ook wat betreft mensen, en dat is een ontwikkeling die heel schadelijk is voor onze samenleving.
Een wegwerpmentaliteit kom je tegen in mensen die te gemakkelijk roepen dat abortus maar moet mogen. Komt een kind ongelegen: weg ermee.
Een wegwerpmentaliteit kom je tegen in mensen die echtscheiding als de gewoonste zaak van de wereld beschouwen. Feit is dat problemen in een huwelijk soms onoplosbaar zijn en dat er dus gen andere weg is. Maar vaak wordt er veel te gemakkelijk over gedacht. Bevalt een verhouding niet meer: weg ermee.
Een wegwerpmentaliteit kun je vinden bij werkgevers die overgaan tot kille sanering van hun bedrijf om de winst veilig te stellen, en dan gemakkelijk werknemers ontslaan. Soms is dat onvermijdelijk, maar soms worden er in onze kapitalistische maatschappij werknemers wel eens erg gemakkelijk afgedankt.
Een wegwerpmentaliteit, of symptomen ervan, lijken ook een beetje aanwezig te zijn in de politiek, die beknibbelt op de sociale voorzieningen, op ziekenfondshulp, waardoor het voor mensen met een uitkering steeds moeilijker wordt om rond te komen. De zwakkeren in de samenleving komen meer en meer in de verdrukking.
Iets van een soort wegwerpmentaliteit kun je ook vinden in de waarden en normen die mensen hanteren als het gaat om de zorg voor het gezin, met de vraag wat ze belangrijker vinden: geld verdienen of zelf voor de kinderen zorgen.
Ik heb toch vaak het gevoel dat in onze samenleving veel kinderen zorg en aandacht tekort komen. Het gevolg van onze wegwerpmaatschappij is wel dat ook hier met een afvalberg komen te zitten maar dan een van mensen: een opeenhoping van mensen die verloren gelopen zijn, mensen die verarmen en aan de zelfkant van de samenleving terecht komen, jongeren die verwilderen, zwervers en daklozen, mensen die in de goot leven, alcoholisten, illegalen die door zwart werken zich illegaal in leven moeten houden.
Onze maatschappij kent nogal wat problemen, en het is al te gemakkelijk om te zeggen: het is hun eigen schuld. Soms is dat wellicht waar, of gedeeltelijk waar, meestal is het een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Maar vaak is het ook een gevolg van een gebrek aan zorg en aandacht die de samenleving het niet gaf, soms al niet in het gezin waarin zij opgroeiden. Het is ook te gemakkelijk om een regering daar maar de schuld van te geven.
Er ligt een stuk verantwoordelijkheid voor ons allemaal. De mens is geen wegwerpartikel, dat is de boodschap van kerstmis. God dankt nooit iemand af, en hij roept ons op om dat evenmin te doen. En als wij die boodschap van het kerstkind serieus nemen, dan moeten we als geloofsgemeenschap en als individuele gelovige misschien toch wat meer aan de bel trekken, ook richting politiek. Dan moeten we ons toch misschien wat meer afvragen in hoeverre symptomen van die wegwerpmentaliteit ook ons leven en onze gedachtegang zijn binnen gedrongen.
In het rijk van het kerstkind moet een hechte familie-geest heersen, een mentaliteit van oprechte zorg en aandacht voor elkaar, met namen voor de zwakken en de gekleineerden. Alleen als die mentaliteit de onze is, dan is Jezus niet voor niets geboren.