In het stadsmuseum van Keulen hangt een schilderij van Max Ernst. Daarop is te zien dat de heilige Maagd het kind Jezus een stevig pak slaag geeft. Maria heeft Jezus dwars over haar knie, de mouwen opgerold en Jezus heeft zijn aureooltje verloren. Het is weggerold in een hoek van het schilderij. Hij krijgt billenkoek. Ik moest daaraan terugden ken toen ik de paus onlangs hoorde beweren dat Jezus nooit een pak slaag of een tik tegen zijn oren heeft gehad. Jezus is immers zonder zonden geweest én de madonna te goed om Hem zo’n tuchtiging te laten ondergaan. Maar kattenkwaad heb ik nooit tot zonden gerekend, omdat ik dat begrip liever voor ernstiger zaken bewaar. En ik acht het zeer wel mogelijk, dat Jezus ook in zijn jeugd soms ondernemender is geweest dan zijn ouders lief was.
Was het gezin van Nazaret wel zo’n modelgezin, kun je je afvragen? Kijk en luister even met mij mee. Het begon al met een ontvangenis, waar in ieder geval Jozef veel moeite mee heeft gehad. Er was een engel voor nodig om hem van het idee van een scheiding af te brengen. Er is de eeuwen door veel theologisch geredeneer nodig geweest - en nog meer geloof - om de maagdelijke geboorte voor ons acceptabel te maken.
Al snel na de geboorte van Jezus worden zijn ouders en Hij asielzoekers in den vreemde, in Egypte en dat zonder de voorzieningen van onze dagen. Zij moeten in dat land hij de absolute onderkant van de samenleving gehoord hebben, veroordeeld tot de bedelstaf. En later, weer thuis, raakt Jezus - twaalf jaar oud - verloren in de grote stad. Weggelopen of achtergebleven. Dat doet niets af aan de zorg en de pijn van zijn ouders.
Op de bruiloft van Kana zegt Jezus ronduit tegen Maria dat ze zich niet moet bemoeien met zijn zaken. En als Hij tijdens zijn openbaar leven steeds feller wordt tegen de autoriteiten en de officiële religie, komt zijn hele familie, die er niets van begrijpt, daar tegenop. Ze willen Hem zelfs naar huis halen. Jezus lijkt zich op dat moment van zijn familie te distantiëren." Wie zijn mijn moeder en broeders? Die de wil doen van mijn Vader."
Ik weet niet of het gezin van Nazaret wel zo’n braaf modelgezin is geweest. De zoon is in ieder geval nogal eigenzinnig. Dit wordt vandaag al voorspeld in het verhaal van het eerste tempelbezoek. Maria en Jozef willen hun plicht doen, zoals voorgeschreven: het kind toewijden en een offer brengen. Maar voordat de ceremonie zich kan voltrekken komen er twee buitengewone mensen - Simeon en Hanna - die de pijn en de tegenspraak voelen aankomen.
Dit gezin zal onder druk komen staan, vanwege de roeping van de zoon, de eigen weg die Hij moet gaan. En daarin lijkt het gezin van Nazaret als twee druppels water op veel gezinnen van onze tijd. Ouders die goede tradities willen overdragen en kinderen, die er geen boodschap aan hebben en hun eigen weg gaan. Ik geeft toe, vaak is die weg onbegaanbaar of leidt slechts tot chaos. Veel kinderen zijn de weg kwijt.
Maar het kan ook zijn, dat er door hen nieuwe mogelijkheden van leven worden ontdekt, die ons ouderen nog vreemd voorkomen. Ik kom bijvoorbeeld kinderen tegen die kiezen voor minder werk en minder inkomen omdat ze zich niet ‘kapot’ willen werken zoals hun ouders, onze generatie.
Ik zie kinderen kiezen voor hun eigen weg in de religie en eerlijk zeggen dat de kerk hen niet veel meer te bieden heeft. Daar hadden wij vroeger eens mee moeten aankomen. En hebben ze geen gelijk als de kerk onverstaanbare taal spreekt?
De opvattingen over seksualiteit zijn veranderd. Veel is er niet goed van. Maar de benauwende manier waarmee wij zijn opgevoed, wordt door velen van ons nog als een last meegedragen. Zeg niet te snel dat iets niet deugt als je het niet kunt begrijpen. Je bent in goed gezelschap van Maria en Jozef, die er ook zo voorstonden, maar trouw bleven tot in het pijnlijkste moment van lijden en kruis. Op die manier mag het gezin van Nazaret ons model zijn. Trouw zijn aan elkaar met voldoende ruimte voor ieder. En zo model dat ook de gebreken er mogen zijn.