Dat is een rib uit mijn lijf" zo luidt het spreekwoord en natuurlijk weet iedereen wat dat betekent; namelijk, dat het heel wat kost. Het wordt letterlijk gebruikt als mensen bijvoorbeeld een nieuwe plasma TV hebben gekocht, maar het kan ook figuurlijk gebruikt worden: het kost me heel wat om die relatie met kennissen in het buitenland goed te houden; bellen; e-mailen; een extra lange rit. Kortom je moet er veel voor over hebben.
Vandaag beluisteren we de oorsprong van dit spreekwoord. Het komt uit een van de scheppingsverhalen uit onze traditie. God lijkt in dit verhaal op een mens die op de aarde rondloopt en die uit de aarde de dieren op het land boetseert en ook de vogels in de lucht net zoals Hij de mens geboetseerd had. Het lijkt een heel ander beeld van God dan uit het eerste scheppingsverhaal dat we ook allemaal kennen: het verhaal van de 7 dagen. Daarin zweeft Gods’ Geest over de wateren. Geen persoon, maar veel meer een mist, een wolk, geest. In het verhaal dat onze lector voorlas laat hij de mens in een diep slaap vallen en neemt dan één van zijn ribben weg en uit die rib vormt Hij de vrouw. Voor velen was dit verhaal in het verleden een reden om te stellen dat de vrouw uit de man voortkwam en dus minder en ondergeschikt is aan de man, maar dat staat er zeker niet, want men is gestopt met lezen na deze zin. Als je verder leest dan staat er: eindelijk been van mijn gebeente, vlees van mijn vlees en daarom heet zij: ‘mannin’ en die twee zullen samen één zijn.
Niet onderdanig, ondergeschikt, maar samen één!
Maar hoe mooi en waar en waarachtig het verhaal ook is, de menselijke geschiedenis laat zien dat het anders gelopen is. Ook de Joodse cultuur was toen een echte mannencultuur. In de tijd van Mozes stond Mozes de man toe om zijn vrouw te verstoten als hij een scheidingsakte schreef. Zo gemakkelijk ging het toen. Daar kwam bij dat de vrouw na de scheiding geen enkel recht meer had en de man rustig kon hertrouwen. Waar blijft dan nog de eenheid van ons scheppingsverhaal.
In het evangelie komt Jezus daarvoor op. Zoals altijd staat hij pal voor de onderdrukte partij. Nu is dat de vrouw die in de joodse cultuur nauwelijks rechten had. Jezus zet de zaak op zijn kop en doet daarmee recht aan de kern van het scheppingsverhaal. Hij zegt het zelfs na, hoorden we net: en zij zullen samen één zijn en nog nadrukkelijker: Wat God verbonden heeft dat moet de mens niet scheiden.
Gelukkig zijn mannen en vrouwen in onze samenleving wat gemancipeerder geworden, al zijn we ook daarin nog lang niet klaar, maar je kunt de vraag stellen wat Jezus vandaag zou zeggen: geldt voor Jezus de stelregel die zegt: nooit scheiden?of kom op voor de onderdrukte in een relatie; zorg dat gelijkwaardigheid wordt herstelt; als een man zijn vrouw geestelijk of lichamelijk mishandelt dan doet die man onrecht aan hun gezamenlijke eenheid.
Je kunt niet zomaar klakkeloos herhalen wat 2000 jaar geleden is gezegd, maar we kunnen wel de geest van God bewaren die in het scheppingsverhaal en in het evangelieverhaal van vandaag meer dan duidelijk aan bod komt: zij zijn één vlees en van hetzelfde gebeente. Het kost ons allemaal -vrouwen en mannen- natuurlijk een rib uit ons lijf, maar samen één zijn is de opdracht van gisteren, vandaag en ook voor morgen. Amen.