Vijfentwintigste zondag door het jaar (2000)

Op de Molukken was enkele jaren geleden een verschrikkelijk burgeroorlog aan de gang. Waar Moslims en christenen altijd in vrede naast elkaar geleefd hadden was de harmonie wreed verstoord door alle gewelddadigheden die daar in die jaren hebben plaatsgevonden. Ondanks alle ellende die mensen elkaar aandeden, waren er ook lichtpuntjes.
Een voorbeeld ervan stond in een tijdschrift: John Wandan, een Indonesisch priester, stond op een smalle bergweg langs een gapende afgrond tegenover zijn islamitische vriend. Die had hem achterop zijn motorfiets meegenomen om hem naar zijn laatste nog niet verwoeste katholieke kampong te brengen. “Pastoor, weet je dat ik je nu in deze afgrond kan duwen? Ben je bang?” “Nee!” “Waarom niet?” “Omdat ik jou vertrouw”. En daarop, zo vertelde die priester later, begon deze man te huilen en hij zei: “Pastoor, stap maar weer op en ik breng je veilig bij je mensen in de bergen.”
Zo’n voorval is een lichtpuntje in de verstoorde verhoudingen tussen de verschillende bevolkingsgroepen ten gevolge van de afschuwelijke gebeurtenissen die de Molukken in hun greep hebben. En zo zijn er nog veel meer lichtpuntjes die de televisie niet halen.
Elkaar kunnen vertrouwen is dé grote voorwaarde voor vrede, voor een harmonieuze en rechtvaardige samenleving. Wantrouwen, achterdocht maken elke vorm van gemeenschap kapot. Het is de voedingsbodem waarop het onkruid van geweld voortwoekert. Je ziet dat op de Balkan, je ziet het in Israël, dat is het geval op verschillende plaatsen in Indonesië. En bijna altijd gaat het om macht, om invloed, om grotere rijkdom. En waar mensen bezeten zijn van macht, steeds meer macht najagen, waar ze hun macht willen handhaven ten koste van alles, daar kun je elkaar ook niet meer vertrouwen, daar raken menselijke verhoudingen ernstig verstoord. Macht, zucht naar macht, maakt mensen heel gemakkelijk corrupt, bij hen geldt meestal de regel: het doel heiligt de middelen.
Ik heb wel eens iemand horen zeggen: je kunt geen enkele politicus vertrouwen, want het gaat alleen maar om hun machtspositie en om die te handhaven waaien ze soms met alle winden mee en wordt de waarheid maar al te gemakkelijk verdraaid. Nu is dat wellicht wat erg kort door de bocht, maar in de praktijk is het wel heel vaak zo, zeker in landen waar macht en geld alles beheersen.
Jezus’ leerlingen waren ook al kleine politici in de dop. Ze droomden van een nieuw koninkrijk dat hun Jezus kwam brengen, en ze maakten ruzie over wie daarin wel de voornaamste post zou bekleden. Jezus steekt de draak met hun politieke aspiraties: hij roept een kind en zegt: ik identificeer me met een kind, en niet met jullie verlangen naar macht. Als je mijn weg wilt gaan, dan moet je me vertrouwen zoals een kind zijn vader en moeder vertrouwt, en als je mij je vertrouwen geeft, dan geef je dat aan God.
Dat op de Molukken en op de Balkan en elders in de wereld wantrouwen en geweld de samenleving vergiftigen en onleefbaar maken, dat zien we duidelijk genoeg. Maar beseffen we ook dat we in onze eigen samenleving op onze hoede moeten zijn om te voorkomen dat ook hier zoiets gaat gebeuren, misschien niet in die ernstige mate als elders, maar toch serieus genoeg om ons zorgen over te maken.
Anderen ons vertrouwen schenken wordt steeds moeilijker. Hoe vaak hoor je niet: je kunt tegenwoordig niemand meer vertrouwen. Het wantrouwen jegens vreemden en vreemdelingen neemt steeds meer toe. Dat is een slechte ontwikkeling, die de leefbaarheid van onze samenleving geweld aan doet. En ook hier speelt macht, bezit, invloed, rijkdom al te vaak een rol. En te vaak ook allerlei vooroordelen, voortkomend uit de angst onze machtspositie te verliezen “Straks zijn de buitenlanders hier de baas. " “Ze komen profiteren van onze welvaart.” “Straks moeten wij op de fiets en rijden zij in dure auto’s rond.”
Nu het ons economisch voor de wind gaat, hoor je die geluiden minder, als het ons wat tegenzit, als we een stapje terug moeten doen, dan hoor je dat des te meer. Natuurlijk, niemand kan ontkennen dat er grote problemen zijn, met de toenemende criminaliteit, met de verruwing in de samenleving, met de vervreemding die steeds toeneemt, met het probleem van asielzoekers. Elkaar vertrouwen schenken wordt er niet gemakkelijker op. Maar als dat wederzijdse vertrouwen weg zakt, dan wordt onze samenleving onleefbaar. En dus moeten we alles doen om dat vertrouwen mogelijk te maken.