Tweeëntwintigste zondag door het jaar (2006)

Het wegverkeer heeft zijn verkeersregels maar ook onze samenleving kent allerlei verkeersregels. Die zijn nodig om het verkeer tussen mensen in goede banen te leiden, anders wordt het in de samenleving een chaos en gebeuren er ongelukken met mogelijke ernstige afloop.
Ik denk dat we het allemaal heel belangrijk vinden dat we in een geordende en geregelde samenleving wonen. Maar juist als in het wegverkeer neemt men het ook hier niet altijd zo nauw met de bestaande regels. Och, wordt er dan gezegd: uitzonderingen bevestigen de regel. Natuurlijk moeten er regels zijn maar in mijn situatie kan ik best een keer een uitzondering maken. Of er wordt gedacht: natuurlijk moeten er regels zijn, maar niemand merkt het als ik me er een keer niet aan houdt. En je hebt ook mensen die helemaal niet aan regels denken maar gewoon doen waar ze zelf zin in hebben en dat is een slechte ontwikkeling voor de samenleving.
Nu wordt die houding wel een beetje in de hand gewerkt door de overvloed aan regels en regeltjes die van boven af bedacht worden. Op allerlei gebied klaagt men steen en been dat mensen verdwalen in dat oerwoud aan wetten en regels.
In het onderwijs, in de zorgsector, in de zakenwereld wordt door allerlei regels het werk zo ingewikkeld gemaakt, dat men steeds meer werkuren kwijt is aan administratie e.d. waardoor de eigenlijke taak steeds meer in de verdrukking komt. Zelfs in regeringskringen is men dit gaan inzien, en nu klinkt de roep om vereenvoudiging van de regels.
En hoe meer regels er zijn, hoe meer er een mentaliteit kan groeien van: regels zijn er om te omzeilen,en die houding is niet goed voor de samenleving.
Te gemakkelijk omgaan met regels is niet gezond voor de gemeenschap, te strikt en te streng omgaan met de regel is ook een slechte zaak. Bij gezagsdragers heerst nog wel eens de houding van “regels zijn regels”, d.w.z. de regels moeten in alle gevallen precies worden toegepast. Maar deze houding kan in een aantal gevallen hard en harteloos zijn, waardoor mensen in de verdrukking komen, tekort gedaan worden. Deze houding schept een verkrampte sfeer, waarin mensen fijn gemalen worden door de letter van de wet. De andere kant van deze houding is wel dat je precies weet waar je aan toe bent: volg de letter van de wet en je zit altijd goed, tenminste dat gevoel kun je zelf hebben.
Dat is het verwijt van Jezus aan het adres van de Farizeeën: bij hen was alles vast omschreven door allerlei regels en regeltjes, vaak tot in de kleinste details, soms tot in het absurde. Ze dachten zelf dat ze heel goede mensen waren, omdat zij zich keurig hielden aan alle bestaande regeltjes. Maar Jezus heeft het iedere keer weer met hen aan de stok omdat hij hun zelfgenoegzaamheid niet kan uitstaan. Hij verwijt hen verkramptheid en schijnheiligheid, hij ergert zich eraan dat ze neerkijken om mensen die om de een of andere reden zich niet zo strikt aan die kleine regeltjes hebben gehouden of konden houden.
In de katholieke kerk hebben we ook een tijd gehad dat alles tot in de kleinste details geregeld was. De ouderen kennen nog wel de tijd dat we nuchter moesten zijn voor de communie, vanaf twaalf uur ’s nachts mocht je niet eten of drinken, anders mocht je niet te communie gaan. Meerdere eerste communiefeesten zijn niet doorgegaan omdat het kind tevoren toch nog een snoepje had gepakt. Later moest je een uur voor de communie nuchter zijn.
Het is mij eens overkomen dat iemand na de mis naar mij toe kwam en mij vroeg of ik hem nog te communie wilde geven. Verbaasd zei ik: maar ik heb net communie uitgereikt. Ja, zei de man, dat weet ik, maar toen was ik pas 55 minuten nuchter. Heel triest als mensen zo letterlijk aan regeltjes vast zitten. Gelukkig hebben we daar geen last meer van.
Regels zijn regels, als die houding extreem wordt doorgevoerd, dan brengt dat schade aan een goede en warme samenleving. Je niets aantrekken van bestaande regels kan ook heel schadelijk zijn. Eigenlijk is er een grondregel die heel ons leven en samenleven zou moeten beheersen, de regen van het evangelie: heb elkander lief. Als we die regel in al zijn facetten echt onderhouden, dab vallen al die andere regels vanzelf wel op hun plaats.