DE AANSTELLER….
Soms hoor je dat er iemand in je omgeving depressief is. Familieleden schieten met goed bedoelde adviezen te hulp. “Ga er maar eens uit!”, “Neem maar eens een paar dagen vrij.” Maar na enkele weken krijgen die vrienden er genoeg van. Hun adviezen helpen niet. Sommige denken: “Die stelt zich aan”,“Die zoekt aandacht”, een enkeling zegt het ook, en de zieke worstelt met zijn hardnekkige gevoel van ongeluk, angst, en doodsfantasieën, en begint zich hoe langer hoe meer terug te trekken uit het leven.\
EEN NAAM ALS EEN PROGRAMMA
Daarom, heb ik met zoveel belangstelling geluisterd naar het verhaal over Elia. Elia is depressief. Hij loopt alleen, zonder eten of drinken, een dag lang de woestijn in. Dan zoek je de dood. Want de woestijn een dagreis inlopen zonder drinken, dat betekent dat je de weg terug, niet meer zult halen. Elia gaat zitten onder een bremstruik. Ook dat is een treurig beeld. De brem is het allerlaatste dat groeit in uitgedroogde rivierbeddingen. Zijn diepe wortels kunnen desnoods drie jaar zonder regen. Zijn rechte kale takken zijn de enige schaduw die de woestijn te bieden heeft. Daarom symboliseert hij de dood. En daar bidt Elia tot God: Laat me nu maar sterven, want ik ben niets beter dan mijn vaderen. Een merkwaardige zin. Over de vader van Elia weten we niets. Hij moet gewoond hebben in Gilead, maar dat is alles wat we weten. Of toch…, we weten nóg iets. We weten dat hij zijn zoon Elja heeft genoemd. El betekent God. Het is de soortnaam. JA is de verkorte zegswijze van de naam JHWH. El-ia betekent dus: Jahweh is de enige God. Het is een naam als een programma. Kennelijk had de vader van Elia hoge verwachtingen van zijn zoon. Hij moest de naam belijden van JHWH. En we zien hoe Elia met ijver zich daarvoor inzet.\
BAAL OF JHWH
De koning van Israël was getrouwd met een Foenisische prinses, Izebel. Izebel vereert Baal. Baal is een jonge God die de chaos, de zee en de woestijn bestrijdt. Waar Baal vecht ontstaat vruchtbaarheid. Het typische van het Kanaännitische Baal-geloof is, dat de mens speelbal is van de nukken en twisten van de Goden daar boven ons. Wint de chaos dan komt er droogte en honger, wint Baal dan is er leven. Dat is zoiets als mensen die geloven dat hun leven volledig bepaald wordt door de sterren, of die menen dat alles tóch al gedoemd is om onder te gaan. In Israël zijn steeds meer mensen dit beeld van God primitief gaan vinden. Zij beginnen een vermoeden te krijgen van een heel andere God. Eén God, die zich engageert met mensen, die de mens kiest als zijn partner. Elia verkondigt de naam van JHWH. Hij bestrijdt de Baalprofeten te vuur en te zwaard. Létterlijk, want op zekere dag heeft hij eigenhandig een bloedbad onder hen aangericht.
Maar nu loopt het fout. Izebel is woedend en ze zweert dat Elia binnen 24 uur hetzelfde lot zal ondergaan als de Baalprofeten. Elia wordt bang en vlucht de woestijn is. Hij voelt zich mislukt. Zijn vader had hem die mooie naam gegeven. Zijn vader had zo’n hoge verwachtingen van zijn zoon gehad, en zie, het is uitgelopen op niets.
Kan het zijn, dat juist mensen met verheven idealen, met hoge eisen aan zichzelf, die zich voortdurend omhoog trekken aan de hoge verwachtingen van hun ouders, kan het zijn dat juist zij makkelijk het slachtoffer worden van depressies, van een knagende onzekerheid dat ze falen, dat ze niet deugen, dat God hem verwerpt? Hebt U nooit ervaren dat u juist dan het meest kwetsbaar bent als u het juist zo helemaal goed bedoelde….?\
HULP
In de woestijn, ver van alle luxe, daar moet Elia een diepe ervaring van God hebben gehad. God accepteert hem wel. Er komt weer eetlust. De wortels van de bremstruik bieden veel voedsel. Voor Elia is dat voedsel een geschenk van God. Elia zocht de woestijn, de dood, de chaos, de droogte, en hij vindt JHWH, leven, levensmoed. Dit verhaal drukt die diepe waarheid uit, die je mensen hoort verzuchten als ze aan depressies ten prooi vallen: “Je moet het toch zelf opknappen!”, “Het gevecht met je engel moet je zelf leveren…”
Het laatste deel van het verhaal beschrijft nog eens beeldend die godsontmoeting van Elia. Storm, beving, onweer, het zijn dikwijls de voorbodes van JHWH. Misschien zijn het ook de symbolen van Baal. Maar Jahweh ervaart Elia in een koele bries.
Als wij iemand tegenkomen als Elia, iemand die gestruikeld is over zijn hoge idealen, laten we dan geduld hebben. Verlies het geloof niet in deze mens. zijn lijden is echt en hevig. Hij moet zelf opnieuw vertrouwen winnen in het leven. Dat is een proces tussen God en deze mens. Soms kunnen wij er een beetje bij helpen door zoiets te zijn als een koele bries in de woestijn, een aangename ontmoeting.\
VERDRIET DELEN
Lieve kinderen. In Valkenburg ligt het Franciscusoord. Daar wonen kinderen die ziek zijn. Veel zitten in een rolstoel. Ik ging er de eerste communie voorbereiden. De kinderen zaten in een kring. Ik vroeg: “Weten jullie wat we kunnen delen?” Een kindje stak de arm op. “Boterhammen”. “Goed zo”, zei ik. Ik ging verder. “Wat kun je nog meer met elkaar delen?” “Frites”, zei een ander. “Goed , wie weet nog iets heel anders?” “Vla.” “Goed, maar nu iets heel anders, wat kunnen mensen nog meer met elkaar delen?” Er kwam een diepe rimpel over alle gezichtjes. Maar ze kwamen niet op het antwoord dat ik wilde horen. “Ik zal het verklappen. Je kunt ook plezier met elkaar delen en verdriet.” Spontaan zei een kind : “Dat geloof ik niet!” Hij vond het een grote mensen truc. Ik zei: “Jawel hoor, als ik een mop vertel, dan moeten jullie allemaal lachen en dan heb ik plezier gedeeld. Wie is er wel eens verdrietig?” Een kindje stak de arm op. “Kom eens in de kring”, voeg ik. Zij rolde haar stoeltje tot in het midden. Ik ging er op de hurken naast zitten. “Nou spelen we even dat jij verdriet had,” zei ik, “en ik kwam bij je zitten.” Ik sloeg een arm om haar schouder en vroeg: “Heb je verdriet?” Plotseling werd het echt. Er rolden twee dikke tranen over haar wangen, en we hadden allebei veel verdriet omdat ze nog zo jong was en zover van huis, en mamma en pappa zover weg. Let er op, zegt de bijbel, als mensen verdrietig zijn. Dan moet je naast ze gaan zitten en delen.