Zeventiende zondag door het jaar (2000)

Mijn geboortedorp werd eind april 1945 bevrijd door de Canadezen, dat kan ik me nog heel goed herinneren. Terwijl wij in een zelfgemaakte schuilkelder bivakkeerden, hadden de militairen een soort hoofdkwartier in ons woonhuis. En wat ik me vooral herinner was het feit dat ik van Canadese soldaten wel eens een snee wittebrood kreeg. Dat was een heerlijkheid. Er hoefde niets op. Dat was toen veel lekkerder dan de fijnste cake van nu. Maar als er nu bij een koffietafel wittebrood op de schalen ligt, dan laat ik dat mooi liggen. Ik vind er niets aan.
Wie niets gewend is, is gauw tevreden, maar wie verwend is, is nooit tevreden, zo lijkt het in elk geval wel.
Vergelijk maar eens wat u vroeger kreeg met uw verjaardag of met Sinterklaas en wat de kinderen vandaag op die dagen krijgen. Maar zijn ze nu met zoveel meer ook zoveel blijer? Maar je kunt evenzeer de vraag stellen: zijn volwassenen zoveel blijer met alles wat ze nu hebben? Je hoort met name oudere mensen wel eens zeggen: vroeger hadden we het arm maar we waren tevreden, nu hebben de mensen alles en ze zijn nooit tevreden. Dat gezegde gaat natuurlijk niet helemaal op maar er zit wel veel in.
We hoeven natuurlijk echt niet terug te verlangen naar die zogenaamde goede oude tijd van vroeger. Die was heus zo goed niet. Maar er zaten wel een aantal goede dingen in, dingen die we in deze tijd steeds meer gaan missen. Toen konden mensen blij zijn met kleine dingen, al moet je er wel bij zeggen: ze moesten wel want er was niet meer. Toen was er onder de mensen ook veel meer saamhorigheid en solidariteit. Elkaar helpen was de gewoonste zaak van de wereld. Maar ook hier moet je er wel bij zeggen: het was pure noodzaak, men was veel meer dan nu op elkaar aangewezen. Maar daardoor de mensen stonden wel veel dichter bij elkaar.
Tegenwoordig heb je overal instanties voor, vaak onpersoonlijk, volgens de letter van het boekje, spreekuur op vaste tijd, soms iedere keer een andere ambtenaar of hulpverlener. Dat persoonlijke wederzijdse hulpbetoon is er ook nu nog wel, laten we dat alsjeblieft niet vergeten maar het is wel minder aan het worden, want het hoeft zo hard niet meer.
De hele mentaliteit in onze samenleving is aan het veranderen. Hoe meer we hebben, hoe veeleisender we ook worden, en: hoe egoïstischer we worden, hoe meer we voor onszelf willen houden hoe minder we dus over hebben voor anderen. Deze ontwikkeling is een grote verarming van onze samenleving, het zou goed zijn als we daar wat meer aan zouden denken.
Ik heb een gezin gekend waar de kinderen met Sinterklaas maar enkele echt nuttige dingen voor zichzelf kregen. Ze kregen ook een heleboel plezierige dingen, speelgoed en zo, maar die waren voor alle kinderen samen. Het was niet: de kleurpotloden van Jantje en het prentenboek van Tony, de legpuzzel van Tiny: en de pop van Miny. Ze moesten samen met het speelgoed doen, want zo zeiden de ouders: van kleins af aan moeten ze leren samen te delen. Als ze het als kind niet leren, kunnen ze het als volwassenen ook niet. Of zo’n idealistische instelling altijd wel haalbaar is, weet ik niet, maar het is zeker een hele gezonde en goede levenshouding, en je zou wensen dat meer mensen iets in die richting zouden doen. In wezen is het de levenshouding die ook Jezus van ons vraagt.
Als we het evangelie van vandaag lezen, dan kijken we meestal alleen maar naar het wonderbaarlijke ervan: 5 broden en 2 vissen voor al die mensen. Maar omdat wij dat wonder vandaag aan de dag toch niet kunnen herhalen, voor Afrika bijvoorbeeld, ervaren we het als weinig realistisch. Leuk voor de mensen van toen, maar nu kun je er niets mee. Maar het gaat veel meer om de onderliggende houding van samen delen, de houding van saamhorigheid en solidariteit, die mensen bereid maakt zelf een stapje terug te doen ten gunste van de ander.
Het gaat om een houding van openstaan voor elkaar: dat vraagt om eerlijk meeleven, je hart laten spreken, dat vraagt dat je niet zo veeleisend bent naar jezelf toe, maar dat je tevreden kunt zijn met wat minder voor jezelf. En juist dit lijkt in onze tijd wel eens teveel gevraagd. Maar het is wel het wezen van Jezus’ boodschap, de enige weg naar een samenleving waarin genoeg eten en drinken is voor iedereen, waarin genoeg zorg en aandacht is voor iedereen.