Samenkomen
Op 14 juli van het millenniumjaar 2000 hielden vier miljoen Fransen een reuzenpicknick op de meridiaan door hun land. Over een afstand van 960 km organiseerden Parijs en 336 gemeentes deze feestpicknick. Een broodvermenigvuldiging op zijn Frans?
Bij de jaarwisseling 2008/2009 waren duizenden jongeren uit heel Europa naar Brussel gekomen om te bidden en samen te zoeken wat het betekent christen te zijn en hoe christenen kunnen meebouwen aan een rechtvaardige en broederlijke samenleving. Het was geen broodvermenigvuldiging en er was geen gras. Toch had het iets weg van de vreugde aan de overkant van het meer. Duizenden zaten op de betonnen vloer van de Expo voor een sobere maaltijd (ravioli, twee broodjes, een sneetje vondelkoek, een appel). Mensen konden in eenvoud verwijlen aan de overkant van het meer en mochten er de Heer met zijn overvloed ontmoeten.
Mgr. Jozef De Kesel, toen hulpbisschop van Mechelen/Brussel en een van de Brusselse gastheren, schreef na de Europese Taizé-ontmoeting in Brussel: “Duizenden jongeren werden in duizenden gastgezinnen ontvangen. Dat op zich was al zo indrukwekkend. Zo hoopvol ook, zo diep menselijk en tegelijk zo dicht bij wat het evangelie ten diepste toe bedoelt. De Taizé-ontmoeting heeft ons in contact gebracht met andere mensen, mensen die door allerlei omstandigheden weinig of geen contact meer hebben met de Kerk. Dit moet ons bevragen. De ontmoeting rond de gemeenschap van Taizé beantwoordt aan een diep verlangen bij velen, en niet alleen bij jongeren. Anders zouden ze niet gekomen zijn. Er moet bij hen een verlangen zijn naar méér, naar meer waarachtigheid, naar meer diepgang, naar meer menselijkheid. Ook een geestelijke honger.”
Waarom trokken mensen naar Jezus? Waarom hebben wij in hem interesse? Bij Johannes gaan ze op weg om wat hij deed voor zieken. De zorg van christenen voor zieken in het Rome van de eerste eeuwen heeft mensen geraakt. Een dienende kerk laat niet onverschillig. Ze heeft vandaag weinig middelen, maar ze kan de dienst van het luisteren blijven behartigen.
Jezus, de gastheer
Johannes vertelt zoals de synoptici over het gebeuren aan de overkant van het meer. Hij brengt eigen details aan. Hij maakt geen reportage. Hij laat zijn lezers ontdekken wie Jezus is. Jezus werkt en stelt tekenen. Het verhaal over de broodvermenigvuldiging wordt het vertrekpunt van een lange Broodrede, gespreid over vier zondagen.
De synoptici vertrekken in hun verhaal van de broodvermenigvuldiging vanuit de materiële noden van de menigte. De mensen zijn moe, ze hebben honger en hebben nog een lange weg af te leggen. Johannes spreekt daar niet over, al zal hij later in de Broodrede aansluiten bij de diepe honger van mensen naar leven. Hij tekent vooral Jezus als gastheer. De Heer zal op zijn berg een feestmaaltijd aanrichten. Zoals de profeet Elisa geeft hij mensen te eten. Als soevereine gastheer nodigt Jezus uit, wetend wat hij zal doen.
Het tafereel speelt zich af op een plaats waar er veel gras is. Jezus, is de Goede Herder die zijn volk voorgaat en leidt naar gras dat niet verwelkt. Pasen nadert. Gans het vierde evangelie is gericht op zijn verheerlijking langs kruis en verrijzenis. Door deel te nemen aan het gastmaal, komt Pasen dichterbij. Na Pasen gaat de Verrezen Heer zijn leerlingen voor naar Galilea, waar hij aan het meer nogmaals gastheer zal zijn.
De Duitse priester Sieger Köder (1925-2015) schilderde het hongerdoek van Misereor, Hoffnung den Ausgegrenzten. Jezus is hoop voor wie uitgesloten is. Op het drieluik hangt Jezus in het midden. Links twee beelden uit het Oude Testament, de vredesduif bij Noach en het tafereel van de dansende Myriam. Rechts het Nieuwe testament met een uitbeelding van het water ten leven en van de maaltijd met mensen van overal. Aan het hoofd van de tafel delen de doorboorde handen van de Verrezen Heer het gebroken brood. Zijn leven in liefde tot het uiterste werkt aanstekelijk.
Zonder de jongen met zijn vijf broden en twee vissen, hem overvloedig bedeeld door zijn zorgzame moeder, zou het verhaal niet tot stand zijn gekomen. God werkt met de hulp van mensen. Hij vraagt dat wij ons deel aanbrengen. Met wat wij delen, vermenigvuldigt hij. Zo is er brood voor allen. “Zeven is voldoende brood en vis, Jezus is voldoende voor ons allen als de kring gesloten is” (ZJ 543). Jezus spreekt een dankgebed uit aleer de broden uit te delen. Spijzen zijn gaven, vrucht van de aarde en werk van mensenhanden.
Aanknopingspunt met het gezinsleven:
De Interdiocesane dienst voor gezinspastoraal vindt in de gebaren van Jezus bij het breken, het delen en het zegenen aanknopingspunten voor het dagelijks leven in een gezin. Ze verwijst naar de brochure ‘Ik zal je liefhebben en waarderen al de dagen van mijn leven’ (Licap, 2011, vooral naar volgend citaat:
“In het voorbeeld van Jezus Christus vinden gehuwden kracht en inspiratie. Hij nam, zegende, brak en gaf. Ook zij zullen moeten nemen: de realiteit van de relatie aanvaarden, in de verschillende seizoenen van hun leven, in al de begrenzingen die de relatie met zich meebrengt, in alle onverwachte consequenties. Ook zij zullen Gods zegen nodig hebben om dag na dag verder te kunnen gaan, steeds opnieuw.
Ook zij zullen de pijn van het breken kennen, wanneer ze in zichzelf gebrokenheid ervaren omdat ze niet altijd die mens zijn die ze zouden willen zijn. Of wanneer ze gebrokenheid ervaren in hun relatie omdat hun partner heel ver verwijderd lijkt, een vreemde die moeilijk te begrijpen is of met wie het moeilijk samenleven is. Of wanneer ze hun zelfliefde aan de kant moeten zetten om ruimte te geven aan hun partner.
Ten slotte zullen ook zij moeten geven. Zij zullen zichzelf ‘breken en geven’ aan de ander, om een echte liefdesrelatie uit te bouwen. Deze liefdesrelatie zal op haar beurt ‘gebroken en gegeven’ worden om vruchtbaar te zijn voor kinderen en de mensen om hen heen.
Tekens wanneer gehuwden de communie ontvangen, gaan zij mee in deze beweging van Jezus: nemen, zegenen, breken, geven. Deze gave van Jezus geeft gehuwden de kracht en inspiratie om ‘in het klein’ de zending te vervullen die de kerk ‘in het groot’ heeft ontvangen: een gemeenschap van liefde worden.” (p. 30).
God van overvloed
Twaalf korven met de bijeengegaarde resten. Een rijk detail, zo veelzeggend in een cultuur, die tot voor kort weinig was begaan met duurzaamheid. Ze verkwistte en doet dit nog. Nog altijd haalt de poetsvrouw op school brood uit de bakken, die kinderen er hebben ingeworpen. Breng de brokstukken (van het leven) samen. Ga er creatief mee om.
In Kana laat Jezus de kruiken boordenvol vullen zodat wij, volgens Sint Augustinus, er nog van drinken. Zo ook is er overvloed na de broodvermenigvuldiging. Overvloed hoort bij God. God is geen krenterige God. Van zijn volheid hebben wij alle ontvangen.
“Doe goed en verdwijn.” Jezus doet deze spreuk alle eer aan. Vandaar dit opvallend contrast in het evangelie. Het begon met de vermelding dat een grote menigte Jezus volgde en het stelt op het einde vast dat Jezus zich terug trekt in het gebergte, heel alleen. Jezus is geen krachtpatser en zoekt geen succes. Hij vult zich niet met het applaus van de massa, maar met de aanwezigheid van zijn Vader.