Veertiende zondag door het jaar (2009)

Zijn ook wij een beetje profeten? Dat is de vraag waar we even bij stil willen staan. Profeten worden vaak gezien als toekomstvoorspellers. Dat soort profeten zijn we hoogstwaarschijnlijk niet, daar gaat het ook niet om. Als je naar Jezus van Nazareth kijkt, of naar Ezekiel of naar een van die vele andere profeten van vroeger en nu, dan zie je dat het op de eerste plaats heel kritische mensen zijn, mensen die vaak felle kritiek leveren op ontwikkelingen en situaties in de samenleving, omdat zij vinden dat die slecht zijn en onheil brengen. Vaak zeggen ze dan: als je zo door gaat, dan gaat het helemaal mis, dat is dan een vorm van toekomst voorspellen.
Zijn ook wij een beetje profeten? Kritiek leveren op wat anderen doen of zeggen, dat doen we vaak genoeg, dat lijkt een soort algemene hobby te zijn. Maar met kritiek leveren alleen ben je nog lang geen profeet, verre van zelfs. Anderen bekritiseren is gemakkelijk zat, maar slechts weinigen hebben ook recht van spreken. Tegenwoordig meent iedereen een beetje dat hij overal over meepraten kan en mag, en niets deugt er, niet in de samenleving, niet in de kerk. De politici zijn niet te vertrouwen en de politie is veel te laks. De bisschoppen en de priesters zijn ofwel veel te ouderwets en te streng, ofwel veel te slap: ze laten alles maar toe.
Als het gaat om de kerk dan is het ook heel opvallend dat veelkritiek vaak van mensen komt die nooit meer naar de kerk komen en er eigenlijk niets vanaf weten, en die dus ook geen recht van spreken hebben. Je mag alleen dan kritiek leveren als je eerst goed nagedacht hebt als je niet alleen maar afgaat op wat mén zegt, als je ook verder kijkt dat de buitenkant van de dingen. Kritiek hebben vraagt dat je je echt in zaken verdiept, dat je achtergronden wilt weten, voorgeschiedenis, bedoelingen, want alleen dan heb je ergens recht van spreken, en slechts weinigen hebben dat. Maar ook als je kritiek terecht is, ook als je recht van spreken hebt dan ben je daarmee nog lang geen profeet.
Het gaat bij profeten nooit om een soort theoretisch gelijkhebberij, zo van “ik heb gelijk en die anderen hebben het verkeerd”. Zeker als je felle discussie krijgt, lijkt het daar wel een beetje op, maar het gaat niet om theoretische zaken, maar juist om hele praktische dingen. Een echte profeet wordt bewogen door het welzijn van de gemeenschap, dat is de kern. Een echte profeet wil dat welzijn bevorderen of redden, en hij zal zijn stem verheffen, kritiek leveren op alles wat tegen dat welzijn in gaat: als mensen misbruik maken van hun macht, als mensen verkeerde gewoonten hebben aangeleerd, als mensen onverschillig zijn geworden voor het welzijn van anderen.
Je ziet meestal dat de profeten opkomen voor de zwakken en misdeelden en juist kritiek leveren op de rijken en machtigen. Echte profeten zijn mensen die gedreven worden door een groot idealisme, dat op de eerste plaats hun eigen leven bepaalt en richting geeft. Kritiek leveren heeft vaak iets vrijblijvends, zo van de beste stuurlui staan aan wal, zo van de zijlijn terwijl je zelf buiten spel blijft. Maar een echte profeet is iemand die er helemaal middenin staat. Je kunt anderen alleen dan op hun fouten wijzen als je het zelf goed doet, anders heb je geen recht van spreken.
Zijn wij, als Jezus’ volgelingen, ook een beetje profeten? Een moeilijke vraag, niet zomaar te beantwoorden, maar wel de moeite waard om er even bij stil te staan, om jezelf nu en dan een paar vragen te stellen. Zijn Jezus’ idealen en zijn overtuigingen ook echt de onze en zijn wij juist als hij ook bereid om daar iets voor over te hebben, ondanks tegenwerking en onbegrip die ook wij kunnen ontmoeten? Of horen we juist bij die mensen die daar geen begrip voor kunnen opbrengen? Horen we bij die vele passieve vastgeroeste mensen die het allemaal wat overdreven vinden. Maar echte profeten zijn niet gauw tevreden, niet met anderen, maar nog veel minder met zichzelf.
Je hebt natuurlijk profeten in alle soorten en maten, en we hoeven niet allemaal op de eerste rij te staan om onze bezorgdheid omtrent bepaalde ontwikkelingen te ventileren. Maar een beetje profetisch zouden we allemaal moeten zijn als we tenminste echt geloven in Jezus’ boodschap.