1e zondag van de vasten A (2008)

In het laatste oorlogsjaar was in mijn geboortedorp de elektriciteit afgesloten. Een klein stukje achter ons huis liepen kabels waar wel stroom op stond, bestemd voor de Duitsers die in het dorp in de school gelegerd waren. Als het echt donker was, gooide mijn vader met een lange stok een draad over een van die kabels en zo hadden we thuis toch stroom. Het was natuurlijk wel een beetje stelen, maar in die tijd mocht dat, tenminste, dat vond toentertijd iedereen.
Tegenwoordig lees je regelmatig dat de politie hennepkwekerijen oprolt, waarbij heel dikwijls de stroom, nodig voor de lampen, illegaal afgetapt wordt. Hennep kweken is strafbaar, stroom stelen is eveneens strafbaar.
Hier heb je twee voorbeelden van ongeveer gelijke handelingen die toch heel anders beoordeeld worden. In het eerste geval was het toen aanvaardbaar, in het tweede geval is het zonder meer onaanvaardbaar. En die grens tussen wat wel of niet aanvaardbaar is, wordt heel gemakkelijk wat verlegd, ten gunste van de dader natuurlijk.
Het mag wel niet, het hoort wel niet, het is eigenlijk verkeerd, maar in mijn geval vind ik toch dat ik een uitzondering mag maken, of: ze doen het toch allemaal, waarom zou ik het niet doen.
Dat is de grote bekoring waar we allemaal aan bloot staan, de bekoring om de grens tussen goed en kwaad wat op te schuiven zodat het ons wat beter uitkomt, de verleiding om onze mogelijkheden, onze kennis, onze positie te gebruiken of beter te misbruiken in ons eigen voordeel. Dan kan het gaan om macht, om bezit, om luxe en gemak, altijd om zaken waar we zelf beter van worden, tenminste dat maken we onszelf dan wijs.
Elke mens wil wel een beetje voor God spelen, in de zin van: boven de regels staan, zelf de regels in het leven bepalen, en zo jezelf macht geven om het leven naar eigen gemakken in te richten.
Dat probleem is al zo oud als de mensheid. De schrijver van de eerste hoofdstukken in het boek Genesis had dat maar al te goed begrepen en hij verwoordde dit in het mooie verhaal van de zondeval dat we zojuist gehoord hebben. De eerste mensen waren eigenlijk best tevreden met wat zij hadden, maar toen hun voorgespiegeld werd dat er veel meer te halen was, dat ze gelijk aan God konden zijn, toen ging het mis. Daar lig de wortel van alle kwaad, zo maakt het verhaal ons duidelijk.
Aan die bekoring hebben in de loop der geschiedenis ontelbare mensen toegegeven, soms in het groot en dan denk ik aan dictators, koningen, keizers en andere machthebbers, heel vaak in het klein, en dan denk ik aan na-ijver en jaloezie, aan egoïsme en gemakzucht, die mensen ertoe verleiden om de grenzen van wat mag en niet mag te verleggen, tot eigen voordeel uiteraard.
Het is, bewust of onbewust, zelf een beetje voor God willen spelen. Wie zo denk, heeft echter een verkeerd beeld van God. God wordt maar al te vaak vereenzelvigd met macht, en zo komt Hij in de bijbelse verhalen soms ook wel een beetje naar voren. Maar de God zoals Jezus ons die voorhoudt, is een vader die niet speelt met macht maar ons oproept onze talenten te gebruiken om samen met elkaar deze wereld leefbaar te maken voor iedereen.
Dat wordt ook duidelijk in het verhaal van Jezus’ bekoringen. Als elke mens stond ook hij bloot aan de bekoring om zijn mogelijkheden te gebruiken voor zijn eigen voordeel, eigen macht. Toen hij honger had, zou niemand het hem kwalijk genomen hebben als hij een paar stenen in brood veranderd had om zijn honger te stillen. Maar hij wilde de grenzen van wat goed en geoorloofd is en wat niet niet verleggen in zijn eigen voordeel.
Hij was en bleef trouw aan zijn zending om zijn gaven te gebruiken om samen met anderen deze aarde bewoonbaar te maken., om medemensen te inspireren en te ondersteunen zich daarvoor in te zetten.
Gelijk zijn aan God is niet: je net zo machtig voelen als God, want dat is duivels, dat verdeelt en vernietigt. Gelijk zijn aan God is wel: zo goed zijn als God, voor ieder het goede willen en waar mogelijk ook daadwerkelijk geven. En in die zin kun je zeggen: zo mogen we voor God spelen, door trouw te zijn aan jezelf, trouw aan elkaar, in al die kleine dingen die wij voor elkaar kunnen betekenen.