7e zondag in de paastijd A (2002)

Vorige week hebben we bevrijdingsdag gevierd. Dit jaar had het als titel meegekregen: “Vrijheid luistert nauw”. Vrijheid is een delicate zaak, gemakkelijk misverstaan, verkeerd geïnterpreteerd, nodeloos ingeperkt. De ruimte krijgen om jezelf te zijn, anderen de ruimte geven om zichzelf te zijn dat is een wezenlijke voorwaarde voor een menselijke en menswaardige samenleving. De ruimte krijgen om je eigen overtuigingen te hebben en te uiten, de ruimte hebben om te leven volgens je overtuigingen, alleen zo kun je zinvol mens zijn, alleen zo kun je een gezonde samenleving zijn.
We leven in een vrij land, tenminste, dat denken we. Misschien moet je nu zeggen: dat dachten we. We hebben vrijheid van meningsuiting, en toch werd afgelopen week iemand de mond gesnoerd met kogels. De schok was groot. Dit kan toch niet in ons land! Iedereen van hoog tot laag sprak er zijn afschuw over uit en terecht. Dat men elkaar bestrijdt in de politiek is gewoon, maar het is een strijd met woorden en niet met kogels.
Wat de dader ertoe bracht deze daad te stellen, weet ik niet, maar een normaal denkend mens zou dit niet doen, ook al is hij nog zo fel gekant tegen de politieke ideeën van de ander.
Tegelijk sta je ook versteld welk een enorme invloed de sensatie en de sensatiepers heeft op een samenleving. Die ene man bracht met zijn ene daad enorm veel teweeg, omdat het eindeloos uitgemeten wordt in de media. Maar al die andere doden die er links en rechts vallen, die zijn juist goed voor een kort berichtje. Al die gevallen van discriminatie waar mensen in onze samenleving mee te maken hebben daar hoor je niets over. We moeten oppassen dat een zo’n voorval, hoe afschuwelijk en verwerpelijk ook, niet alles gaat overheersen en daardoor de werkelijkheid gaat scheeftrekken, alsof heel onze samenleving rot is van binnen.
Eerlijk gezegd: de rellen met grote groepen voetbalsupporters die deze week plaatsvonden en die zo dikwijls gebeuren vind ik eigenlijk nog veel zorgelijker. Dat discogangers als ze ’s nachts terugkomen vernielingen aanrichten vind ik eigenlijk veel zorgelijker.
Dat veel kinderen, al of niet met hun ouders, regelmatig naar geweldsfilms te kijken op de televisie, dat vind ik eigenlijk veel zorgelijker. Hierdoor groeit er in de samenleving een klimaat waarin geweldplegingen en vernielingen gewoon worden, en dat is een heel kwalijke ontwikkeling.
In dat klimaat hoeft er maar een of andere gek rond te lopen die begint te schieten en de gevolgen zijn afschuwelijk. Bij een zo’n daad staat heel de samenleving op zijn kop, terecht, maar waarom zwijgen we in al die andere situaties waarin onnodig geweld gebruikt wordt? Maar als we onze mond houden, zijn we niet echt vrij. Waarom zetten we de knop van de tv niet om als er overdadig geweld te zien is? Of hebben we die vrijheid niet meer? Dan zijn we maar zielige mensen.
Ik signaleer zorgelijke ontwikkelingen in onze samenleving, anderzijds vind ik ook dat we ervoor moeten oppassen dat er een soort doemdenken gaat ontstaan: zo van: het gaat allemaal verkeerd in onze samenleving, er deugt niets meer, kijk maar, ze schieten nu zelfs al politici dood.
We moeten ervoor oppassen dat we vanwege de daad van een man niet alles negatief gaan zien. We moeten er evenzeer voor oppassen dat we vanwege gewelddadige groepen die de krant en de tv halen niet heel de samenleving als gewelddadig gaan bestempelen want dat is beslist niet het geval.
De meeste voetbalsupporter gedragen zich keurig, de meeste discogangers verrichten geen vernielingen, de meeste activisten op welk terrein ook doen het vreedzaam en ontaarden niet in zinloos geweld. Laten we dat alsjeblieft niet vergeten bij alle tumult van het ogenblik.
Met Pasen vieren we dat er licht is ondanks duisternis, dat er leven is ondanks dood. Dat is ons christelijk optimisme. Dat optimisme mogen we ook nu hebben en moeten we ook nu proberen te behouden. Wel alert zijn voor de negatieve ontwikkelingen maar toch hoopvol en positief blijven denken, en minstens even belangrijk: zelf bijdragen aan een vreedzame samenleving, ieder thuis in eigen kring te beginnen.