“Even een vraag: wie van jullie heeft de oudejaarsconference van Theo Maassen gezien? … Vonden we het wat?” Volgens mijn krant, dierbare gasten en parochianen; volgens mijn krant zou dát een goed begin zijn van een nieuwjaarstoespraak, onder het motto: “Verras meteen je publiek met een vraag.”
Hééft u gekeken naar Theo Maassen? … Vónd u het wat? Ik heb gekeken. Ik vind hem geniaal. Hij heeft mij verschillende keren aan het lachen gekregen - wat altijd heerlijk is en in mijn geval best een kunst.
Waar sprak Theo Maassen over? Over 2013. Over de wereld. Over Nederland en de Nederlanders. Over ons koopgedrag. Over de Action waar alleen maar troep te koop is maar die in deze crisistijd toch draait als een tierelier. Hij trad op, Theo Maassen, in een decor van plastic zakken van bedrijven, instellingen, politieke partijen enzovoort die allemaal wat aan de man en aan de vrouw willen brengen. Dat decor sprak boekdelen: Wij leven in een oceaan van een almaar groeiende hoeveelheid plastic en daarmee graven wij ons eigen graf.
Waar sprak Theo Maassen over? Waar sprak hij níet over? Je kunt ook vragen: Wát sprak er uit die achtbaan van woorden van hem over die potpourri van thema’s? Welk gevóel sprak daar uit? Vanuit welk gevoel met name spreekt Theo Maassen al járen? Ík zou zeggen: vanuit wanhoop. Wanhoop lijkt het overheersend gevoel in en achter al zijn woorden te zijn. Dingen die gebeuren in de wereld, in Nederland, in zijn eigen leven, wat hij beleeft en waarneemt Theo Maassen, het bezorgt hem een gevoel van wanhoop. Is die wanhoop gespeeld of echt? Ik denk allebei.
Is die wanhoop voor ons herkenbaar? Ja natuurlijk. Maar voor de wanhoop zijn wij op deze eerste januari niet naar hier gekomen. Als ik het woord “wanhoop” hoor, dan denk ik meteen aan een lied van Huub Oosterhuis, het lied dat begint met de woorden “Zij die stom zijn, ver heen, koud, steen in steen”. Het maakt deel uit, dat lied, van het repertoire van ons Koor van de Lieve Vrede. Het tweede couplet gaat zo:
Hoe in duisternis dit bestaan ook is,\
hoe zwart mijn verdriet, wanhoop wordt het niet.\
Omdat Gij God zijt die mijn leven leidt.\
Gij volstaat voor mij, zijt mijn zekerheid.\
Van uw aangezicht straalt mijn ogenlicht...
Tot zover.
Hoe zwart mijn verdriet, wanhoop wordt het niet.
Van uw aangezicht straalt mijn ogenlicht.
Met die laatste regel zijn we in Bethlehem, bij het kind in de kribbe, bij Maria, de moeder van dat kind. Dat kind: Gods Zoon. Zij, Maria: de moeder Gods. In Jezus heeft Gód Zijn gelaat naar ons gekeerd, hééft Hij de glans van Zijn gelaat over ons gespreid, ís Hij ons genadig geweest en hééft Hij ons vrede geschonken. En de eerste op wie het allemaal afstraalde en straalt was en is Maria. Zo belijden en vieren wij het vandaag. Wat de herders berichtten in verband met haar kind, “Maria bewaarde dit alles in haar hart en dacht erover na.”
Dus: Ja Theo Maassen, er zijn vele redenen tot wanhoop.
Maar voor de wanhoop zijn wij niet geboren. Daarvoor is Jezus niet geboren.
Nee, je kunt wel zeggen: wanhoop zoals Theo Maassen die beleeft en uitdrukt, verwoordt, verklankt, zoals die zichtbaar wordt op die expressieve kop van hem en in dat zwarte T-shirt dat hij droeg met een groot kleurrijk pistool er op - wie en wat wij met Kerstmis vieren, Jezus Christus, Maria Zijn Moeder, waar beiden voor staan, is daarop het volmaakte antwoord. “Het kind dat in de voerbak lag” is de ultieme bron van hoop voor onze wereld en voor alle mensen. Vanuit christelijk perspectief kunnen we het niet anders zeggen.
Waar ligt Bethlehem dierbare gasten en parochianen?
Hier ligt Bethlehem.
Hier in de kerk is het te vinden.
We hebben ons prachtige bijna zestig jaar oude kerststal van Herman van Elteren weer opgesteld. Met z’n Alzheimer-light zoals hij zelf altijd zegt is hij nog weer vanuit Monnickendam gekomen om de beelden in precies de juiste positie op te stellen en om toefjes bloemen te plaatsen.
Bethlehem is hier.
Voor het altaar stond gedurende de eerste dagen van het kerstoktaaf het altaarkribje. Nu staat er het beeld van een krachtige Maria met het kind op haar schoot.
Beelden om naar te kijken, beelden van Bethlehem, beelden om de wérkelijkheid van Bethlehem op die manier in je op te nemen. En zodadelijk brengen wij brood en wijn naar ons altaar, brood en wijn die voor ons waarlijk het lichaam en bloed worden van Hem die in Bethlehem werd geboren. Gods Woord is vlees en bloed geworden in Hem. En door Hem op die manier, in brood en/of eventueel wijn, in ons op te nemen wórden wij als het goed is zoals Hij veelgeliefden, dan zál Hij, Jezus, óók in en door ons, door jou en mij, aanwezig en werkzaam zijn in deze wereld.
Hoe dat werkt is in het afgelopen jaar op een prachtige en voorbeeldige manier zichtbaar geworden in onze nieuwe paus Franciscus. Een opperherder die Jezus geloofwaardig maakt, die Hem werkelijk lééft. Hoe bestaat het. Dat we dat nog mogen meemaken in onze dagen. We hebben ernaar gesnakt: naar een mens, naar een religieuze leider met name die de christelijke hoop wérkelijk incorporeert, belichaamt, die daar vlees en bloed aan geeft. Heel even kwam hij gisteravond voorbij, de nieuwe paus, in de conference van Theo Maassen, maar, héél tekenend vond ik dat: hij vergaloppeerde zich daarbij. In verband met paus Franciscus sloeg hij de plank echt falikant mis. Zoals hij die neerzette in verband met het thema homoseksualiteit is pertinent niet hoe we hem, paus Franciscus, het afgelopen jaar hebben leren kennen. Nee, Theo Maassen heeft in zijn oudejaarsconference geen vat gekregen op paus Franciscus. En dat is natuurlijk geen wonder, want, veelgeliefden: de wanhoop kríjgt geen vat op de hoop… Dat kan alleen maar andersom gebeuren…
Als mensen die proberen om “gelovig”, “christen”, “katholiek” te zijn, die zichzelf zo wensen en durven te noemen, kunnen wij denk ik niet anders dan het jaar 2014 heel hoopvol beginnen. Moge de hoop waarvan “het kind dat in de voerbak lag” de bron is en die de paus voorleeft ons heel dit nieuwe jaar 2014 bezielen. Moge die hoop hoorbaar en zichtbaar zijn en blijven in hoe wij zingen, spreken en bidden, in hoe wij onze kerk openstellen, in hoe wij die onderhouden, schoonmaken en versieren, in hoe wij elkaar tegemoet treden, in al onze ontmoetingen, in hoe wij er voor elkaar en ook voor anderen buíten onze kring en kerkgemeenschap zijn. Ik wens u een Zalig Nieuwjaar. Amen.