Sacramentsdag (2002)

Er waren eens twee mensen en die wilden op een zondagmorgen naar de kerk, maar ze hadden allebei een probleem: ze hadden niet genoeg tijd om de hele eucharistieviering mee te maken. De een zei: ik ga gewoon op tijd en ik zie wel hoever ik kom. De ander zei: ik ga pas voor het laatste gedeelte want dan heb ik in elk geval de communie.
Als u voor zo’n keuze stond, waar zou u voor kiezen? Ik denk dat er een heleboel net als de tweede zouden kiezen: voor de communie. Er zijn nog verschillende mensen die niets moeten hebben van een gebedsdienst. En die zeggen dan wel eens: als er nu nog communie bij was, zoals op de meeste andere plaatsen, dan zou ik er wat minder moeite mee hebben. Wij in Overloon zijn (met Stevensbeek) de enige parochie in de omtrek waar geen communie wordt uitgereikt bij een gebedsdienst. Want zo hoort het eigenlijk ook, ook volgens de bisschoppen.
De communie is een wezenlijk onderdeel van de eucharistieviering, en je moet het er eigenlijk niet van losmaken. Aan het eten van brood, de communie, hoort het tafelgebed aan vooraf te gaan. Dat is één geheel, één symbolische handeling waarin wij doen wat Jezus ons heeft voorgedaan: het brood breken en delen, de beker met wijn delen. In die symbolische handeling vieren we dat Jezus in ons midden is, met zijn opdracht ook om te zijn en te handelen zoals hij.
Waarom dan toch die hang naar de communie? Omdat we dat zo gewend zijn? Waarschijnlijk speelt dat zeker een rol. We hebben dat vroeger altijd ervaren als zo ongeveer het belangrijkste moment in de eucharistieviering. En we zijn in het verleden verwend geweest met een overvloed aan priesters, toen kon het ook allemaal. Het lijkt echter een beetje een goede gewoonte die uit de hand gelopen is.
Soms heb ik het onaangename gevoel dat mensen afwegen: De mis geeft tien pond genade, de communie acht pond, en een gebedsdienst maar een half pondje, en dus is het veel en veel minder waard. Maar dat soort kruideniers mentaliteit hoort absoluut niet thuis in het samen vieren van ons geloof, van onze verbondenheid in en rond de persoon van Jezus Christus.
In de Middeleeuwen was er ook zo’n soort denken. Toen waren er mensen die elke dag naar zoveel mogelijk missen gingen om maar genade te verzamelen. Toen heeft de kerkleiding verboden om meer dan één keer op een dag te communie te gaan. Dat was nog niet zolang geleden nog steeds de regel.
Tegenwoordig wordt er gezegd: als iemand om bepaalde redenen meer dan een keer op een dag een eucharistieviering meeviert, dan moet hij die ook helemaal meevieren, inclusief dus de communie.
Natuurlijk: de eucharistieviering is een hele speciale viering, waarin onze verbondenheid met Jezus een hele bijzondere gestalte krijgt. Maar misschien moet je zeggen: wij vieren te vaak eucharistie zodat dat bijzondere karakter eigenlijk wat verloren gegaan is. En ook zodat andere vieringen, zoals gebedsdiensten, gezien worden als van geen waarde, of in elk geval van veel mindere waarde.
Onze protestantse medebroeders en zusters hebben een punt. Bij de meesten is er elke zondag alleen een woorddienst en eens in de maand, hier en daar iets vaker, of iets minder vaak nog, een avondmaal-viering. Zo behoud je wel het bijzondere karakter van de viering van Jezus’ laatste avondmaal.
Ook in de katholieke kerk begint er langzaamaan iets te groeien in die richting. In de vele parochies is het niet meer vanzelfsprekend dat er elk weekend twee of zelfs meer eucharistievieringen zijn. Er zijn ook regelmatig woorddiensten of gebedsdiensten. Het is natuurlijk wel even wennen dat je heel goed samen-kerk-zijn kunt vieren zonder eucharistie en zonder communie. In de toekomst zal dat steeds meer gaan gebeuren, gewoon uit noodzaak, omdat er te weinig priesters zijn. En zoals onze pastoor het wel eens zegt: wie een gebedsdienst niet eert, is een eucharistieviering niet weert.