“Als iemand u op de rechterwang slaat, keer hem dan ook de andere toe. Als iemand u voor het gerecht wil dagen en uw onderkleed afnemen, laat hem dan ook het bovenkleed. Als iemand u vordert één mijl met hem te gaan, ga er twee met hem”.
Doen wij dat? Je betrapt een inbreker. Hij neemt de nieuwe TV mee. En u zegt, hier, neem ook mijn juwelen maar mee. Je hebt ruzie met de buren omdat hun boom heel je tuin in de schaduw zet, hun kat je tuin bevuilt en de schutting bijna omvalt, en je zegt: Geen probleem, en wij betalen de nieuwe schutting wel.
Of letterlijk, je krijgt slaande ruzie met iemand in de trein en je keert letterlijk je andere wang toe. De kans is groot dat je er nog een krijgt. Hoe heeft Jezus deze voorbeelden bedoeld.
Hij begint met het Oud Testamentische woord: “Gij hebt gehoord dat er gezegd is: Oog om oog, tand om tand. Maar Ik zeg u geen weerstand te bieden aan het onrecht”.
Geen weerstand bieden aan het onrecht. Hoe is dat mogelijk? Hoe was dan de Tweede wereldoorlog afgelopen. Als we niet met hulp van heel de wereld weerstand hadden geboden aan Hitler en zijn ideologie? Geen weerstand bieden aan het onrecht. Wat komt er dan terecht van de maatschappij. Er wordt juist geroepen om strengere straffen, strakkere gevangenissen en meer politie op straat. Is Jezus nu echt van een heel andere wereld?
Dat is waar de apostel Paulus ons op wijst: Als iemand denkt wijs te zijn naar de normen van deze wereld, dan moet eerst hij dwaas worden om de ware wijsheid te leren. De wijsheid van deze wereld is dwaasheid voor God.
Jezus staat voor een andere wijsheid. De wijsheid van de zaligsprekingen: Zalig de zachtmoedigen, zalig de armen van geest, zalig de vredebrengers. Een andere wijsheid: Biedt geen weerstand aan het onrecht.
Maar ook als je dat weet, blijft de vraag: hoe doe je dat? Al deze raadgevingen letterlijk opvolgen, dat lukt toch niet? Maar als ik denk aan de Tweede wereldoorlog. Stel dat Duitsland niet zo lang geïsoleerd was, stel dat de andere landen na de Eerste wereldoorlog anders met Duitsland waren omgesprongen, zodat er niet steeds meer armoede en afhankelijkheid was gegroeid. Dan had de geschiedenis heel anders kunnen lopen. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de wereld dat begrepen. Internationale hulp en bereidheid tot samenwerking en wederopbouw hebben een nieuwe vrede gebracht.
In feite is daar het woord van Jezus in de praktijk gebracht: Bid voor uw vijanden. Doe goed aan die u haten. Als iemand van u eist één mijl met hem te gaan, ga er twee met hem.
Kunnen wij oorlogen en kwaad helemaal vermijden? Ik ben bang dat het antwoord nee is. Maar wanneer we goed doen, meer goed dan gewoon is, dan wordt de samenleving beter en is de kans op grootschalig kwaad kleiner.
Dit is geen letterlijke sleutel voor internationale politiek, maar wel een denkhulp om creatiever te zijn en niet te vallen in de oude houding: oog om oog en tand om tand.
Maar wat is daarvan de basis? Het grote gevaar is dat we de naaste niet meer zien als broer of zus, als vader of moeder, als mens. Hitler voerde dit tot het uiterste: Hij degradeerde een deel van de wereldbevolking tot untermenchen. Zo waren ze gelegitimeerd om hen uit te roeien. Die ideologie is doorbroken, maar de valkuil bestaat nog steeds. We spreken over buitenlanders, over Moslims en vergeten al snel dat het gewone mensen zijn als u en ik.
De kern is steeds gebrek aan liefde. Wie liefheeft, kan veel verduren. Wie liefheeft is vindingrijk. Wie liefheeft ziet de ander met nieuwe ogen. Wie liefheeft ziet kansen die een ander niet ziet.
Jezus ziet alle mensen met Gods Vader-ogen. Hij ziet geen vijanden, Hij ziet zelfs in de Farizeeën en Schriftgeleerden en Oudsten die Hem vals veroordelen, nog altijd kinderen van God.
Als je dat kunt, dan ben je echt van een andere wereld. Een andere mens. De mens die wij nog moeten worden. Wat goed dat we hier Eucharistie mogen vieren en hier al Gods Koninkrijk mogen beleven, in zijn Woorden, in zijn Sacrament. Dan groeit in ons een andere geest en kunnen we anders in de wereld staan, in het bedrijfsleven, in de sport, in ons omgaan met buren en medelanders van buitenlandse afkomst. Dan weet iedereen wat Jezus bedoelt met zijn woord: Bemint uw vijanden en bidt voor wie u vervolgen, opdat gij kinderen moogt worden van uw Vader in de hemel, die immers de zon laat opgaan over slechten en goeden en het laat regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. Amen.