Het is een bekend gegeven: In tijden van chaos en crisis klinkt de roep om een sterke leider. Toen Amerika getroffen werd door terroristische aanvallen op de Twin Towers in september 2001, stond het volk bijna als een man achter hun president. “Wie niet met mij is, is tegen mij; we zullen de vijand uitroken uit hun holen in Afganistan.” En het volk juichte.
Nu Frankrijk geteisterd wordt door gewelddadigheid van uitzichtloze jongeren in de buitenwijken van de steden, klinkt de stoere taal van Nicolas Sarkozy, die spreekt van “geteisem, tuig, zero tolerance”, bij velen als muziek in de oren.
En als onze minister van vreemdelingenzaken vluchtelingen, die hier niks te zoeken hebben, ferm aanpakt en uitzet, ondanks alles wat ze recentelijk meegemaakt hebben, krijgt ze meer bijval dan we denken.
Ja, in crisistijden is er behoefte aan een sterke hand, die orde schept in het land, die burgers veiligheid belooft, die een halt toeroept aan onordelijk en gewelddadig gedrag. Is dit het beeld, dat we vandaag willen propageren, van Christus Koning: van macht en stoere taal, van belonen en straffen?
Het begrip koning heeft in de loop van de tijd een hele ontwikkeling doorgemaakt. Ofschoon koningschap aanvankelijk was bedoeld als dienstbaarheid aan leven en welzijn van onderdanen, met een speciaal oog voor de meest kwetsbaren, heeft het gaandeweg aan betekenis ingeboet. Koning of keizer bij de gratie Gods, het is steeds meer een loze kreet geworden in de loop van de geschiedenis. Koningen werden steeds meer ge-identificeerd met zelfverheerlijking, met wapens, met legers, met machtsvertoon. Macht corrumpeert; koningen konden vaak alleen maar hun positie handhaven door terreur en onderdrukking van hun onderdanen, door gekonkel en uitbuiting. Het uit Gods hand gekregen gezag was verworden tot macht voor degene die het meeste geweld gebruikte. De revolutie in Rusland en de eerste wereldoorlog hadden genoeg laten zien.
Die crisis, die chaos, was de voornaamste beweegreden voor Paus Pius XI om het feest van Christus Koning in te stellen in 1925, nu 80 jaar geleden. Het moest een tegenwicht bieden voor de toenmalige kritieke situatie in de wereld. Religie verloor in die periode steeds meer haar greep op de samenleving; het atheisme (communisme) kreeg steeds meer voet aan de grond. De verschrikking van de eerste wereldoorlog had veel mensen in verwarring gebracht. Er moest een ander soort leiderschap komen, weg van glitter en machtsvertoon. Er moest een ander soort gezag groeien, als tegenwicht voor wat de wereld in die tijd liet zien. Er was een koningschap nodig van een andere orde, niet om te heersen, maar om te dienen. Als wij het over Christus Koning hebben, moet dat beeld 180 graden om, onderste boven. ‘Mijn koningschap is niet van deze wereld’, zegt Hij.
We proberen vandaag te verstaan wat zijn koningschap dan wel inhoudt. Christus Koningschap heeft totaal niets, met machtsvertoon te maken, integendeel. Het heeft alles te maken met dienstbaarheid, met dienstbaar zijn aan het leven en welzijn van de mensen die aan Hem zijn toevertrouwd. Daarom spreekt de profeet Ezechiel in de eerste lezing van God als herder: “Ik zal zelf omzien naar mijn schapen, als een herder; Ik zal zelf mijn schapen weiden zoals het hoort en ze zelf een rustplaats wijzen; Ik zal het verdwaalde dier zoeken, het gewonde dier verbinden.”
En in de tweede lezing worden wij uitgenodigd die koninklijke weg te gaan, de Man van Nazaret in zijn koninklijk gedrag te volgen: “Ik had honger en jullie hebben mij te eten gegeven; ik was vreemdeling en jullie hebben mij opgenomen; ik was naakt en jullie hebben mij gekleed; ik was ziek en jullie hebben naar mij omgezien; ik zat in de gevangenis en jullie kwamen naar me toe.” We worden uitgenodigd om, als een herder - als de Man van Nazaret - oog en oor en hart te hebben voor de kwetsbare mensen in de samenleving vandaag. En we worden afgerekend op het wel of niet gehoor geven aan zijn uitnodiging. “Ik verzeker jullie, alles wat je voor een van deze minste broeders/zusters van Mij hebt gedaan, heb je voor Mij gedaan.”
Ja, dat is de Man van Nazaret, die oplicht uit het evangelie dat we zojuist gehoord hebben. Hij staat een andere wereld voor en Hij leeft die andere wereld al tijdens zijn leven in deze wereld. Het is niet een voor de hand liggende gemakkelijke weg, maar een weg die tegen de stroom in gaat. Want hoe gemakkelijk raken ook wij niet onder de indruk van grootheid en macht? Hoe graag horen ook wij niet stoere, krijgshaftige, ‘no-nonsense, taal? Hoe graag willen ook wij er niet bij horen, bij de massa, die ferm spreekt, op verjaardagspartijtjes, aan de bar? Hoe gemakkelijk doen ook wij vandaag niet mee in ons oordelen, en staan we achter de groten der aarde, of houden we onze mond in gezelschap, zogenaamd omwille van de lieve vrede? Wij willen immers niet uit de gratie vallen. Hoe gemakkelijk laten wij ons niet meeslepen door hun gedachten en hun retoriek over problemen die op ons afkomen, over ‘stromen’ van vluchtelingen die ons land ‘overspoelen’, over gespuis van zwervers en verslaafden die onze Parkstad vervuilen, over jeugd die overlast veroorzaakt in de wijk?
Maar er zijn wel mensen in onze verscheurde wereld van vandaag, die zich afvragen: wat zou het gedrag zijn van de Man van Nazaret, wanneer Hij geconfronteerd zou worden met die kwetsbare mensen vandaag in onze omgeving? Er zijn wel mensen - onze parochie wil zo’n gemeenschap van mensen zijn - die (tegen de stroom in als het moet), die andere weg kiezen, zijn weg, zijn koninklijke weg. Onze gemeenschap zoekt concreet de weg van Jezus te gaan, door oog te hebben - zoals Hij - voor de kleine en kwetsbare mensen in onze omgeving, voor de mensen die vandaag-de-dag weinig kans krijgen om volwaardig mens te zijn, die vandaag-de-dag uit de samenleving raken of geduwd worden. Onze parochie voelt het als een opdracht om zo kerk te zijn, om kwetsbare mensen in onze wijk lijfelijk nabij zijn, met zorg, met liefde, met bemoediging. Op die manier roept Christus koning - door ons - de pseudokoningen van vandaag tot de orde.
Tot slot dit: Hij moest zijn keuze met de dood bekopen; ook vandaag zijn er mensen die actief zijn voor een vredelievende rechtvaardige wereld en daar een zware prijs voor betalen, als Louis Seveke. Zijn ook wij bereid om keuzes te maken in ons leven, ongeacht de consequenties? Zijn ook wij tot zo’n koninklijk gedrag in staat?