Lezingen Ex 22, 20-26 · Ps 18 (17) · 1 Tess 1, 5c-10 · Mt 22, 34-40
Het is een kunst om het wezenlijke in enkele woorden, kort en bondig, weer te geven. Jezus slaagt erin om in twee zinnen het voornaamste van de Wet uit te drukken. Het zijn twee opdrachten die bij elkaar horen: “Gij zult de Heer uw God beminnen met geheel uw hart, geheel uw ziel en geheel uw verstand.” Dit is het eerste gebod en het tweede is ermee gelijkwaardig: “Gij zult uw naaste beminnen als uzelf.”
Dit waren voor zijn tijdgenoten geen nieuwe inzichten. De Joden kenden ze en ze staan aangegeven in Deut. 6,4 en in Leviticus 19,1-18. Het belangrijke is dat Jezus deze twee geboden met elkaar verbindt. Er is geen echte liefde tot God, zo ze zich niet uitdrukt in liefde tot de naaste. Maar ook is er geen echte liefde tot de naaste zo deze geen band heeft met de relatie tot God.
Bemin de Heer, uw God
De aandacht voor God en de aandacht voor de mens staan niet los van elkaar. Al lijkt het in onze tijd er eerder op dat de aandacht voor God is verdwenen. Het eerste wijst op religie, het tweede op de ethiek. Het eerste heeft aan aandacht ingeboekt. In de uitspraak van Jezus gaat het over God, over de naaste en over onszelf. Daarbij moeten wij ons telkens bevragen wat beminnen betekent. God beminnen, de naaste beminnen, onszelf beminnen. Beminnen en bemind worden. In het algemeen wordt gesteld dat de ik-gerichtheid nu troef is.
Als christenen belijden wij dat wij geloven in God, Vader en schepper. We geloven in de éne, enige God. Wij geloven dit samen met Joden, christenen en moslims. Jezus drukt ons op het hart dat wij God moeten beminnen. Hij zelf heeft God lief. Hij is immers Gods Woord (Joh. 1, 1-14). En samen met Jezus bidden wij tot God, tot zijn en onze Vader.
God beminnen, is dit een kwestie van kennen of voelen? God beminnen is zijn geboden onderhouden. Zo wordt het vaak in de psalmen gesteld en beleden. Hoe kan je beminnen wat je niet ziet? Binnen een christelijke denkwereld en ook in andere religies is de ervaring van schepsel al een aansporing tot dankbaarheid voor de Schepper. Een christen dankt God om de schepping en vooral om de gave van Jezus en het geschenk van de Geest. Deze gaven zijn een teken van zijn liefde en vragen om wederliefde. Mystici zoals Bernardus van Clairvaux gebruiken wel een taal die het gevoel erbij betrekt. Dit kwam vooral wegens zijn kijk op Jezus en op Maria.
De liefde van en tot Jezus
Jezus is als honing in de mond, een zang in het oor, vreugde in het hart. Bernardus, hij wordt de honingzoete leraar genoemd (doctor mellifluus). Zijn lofzang op Jezus vloeit als honing uit zijn mond. Voor hem ligt het kennen van God in de persoonlijke ervaring van Jezus en zijn liefde.
God heeft ons Jezus gezonden. De stap van God naar de mens vraagt van ons het antwoord van de wederliefde. In het kerstlied Adeste fideles stelt de zanger de oratorische vraag: “Sic nos amantem quis non redamaret “Wie zou Hem niet beminnen, die ons zo heeft liefgehad?”
“God is Liefde.” “Deus caritas est”. Een van de meest kernachtige zinnen uit de eerste brief van Johannes. Het is dankzij Jezus dat Johannes dit kon schrijven. “Als iemand erkent dat Jezus de Zoon van God is, woont God in hem en woont hij in God. Zo hebben wij de liefde leren kennen die God voor ons heeft, en wij geloven in haar. God is liefde” (1 Joh. 4,15-16).
Onze broeders en zusters
Deze liefde van God leidt naar de liefde voor de medemens.
“M**aar als iemand zegt dat hij God liefheeft, terwijl hij zijn broeder en zuster haat, is hij een leugenaar. Want als hij zijn broeder en zuster die hij ziet niet liefheeft, kan hij God niet liefhebben die hij nooit heeft gezien. Dit gebod hebben wij dan ook van Hem gekregen: wie God liefheeft moet ook zijn broeder en zuster liefhebben” (1 Joh 4,20-21).
De wet van Mozes had aan de Israëlieten reeds meegegeven om de naaste met eerbied en liefde te behandelen (Ex. 22,20-26). Zij had zorg voor de weduwen en wezen en was bekommerd om de armen. Zij mochten een vreemdeling in hun midden niet slecht behandelen. Zij moesten zich blijven herinneren dat zij zelf als vreemdeling in Egypte hadden geleefd. Empathie, zich inleven in andermans situatie bepaalt onze kijk en ons gedrag.
In meerdere religies en levensbeschouwingen leeft toch de regel, die de gulden regel wordt genoemd: Behandel een ander zoals je wilt dat je zelf zou behandeld worden. “Alles wat gij wilt dat de mensen voor u doen, doet dat ook voor hen. Dat is Wet en profeten” (Mt. 7,12).
Hadja Lahbib, minister van Buitenlandse zaken is van Marokkaanse afkomst. Ze heeft heel wat sympathie voor het boeddhisme. Wat haar helpt om de sterkste vijand als een goede vriend te bekijken: “Grâce au bouddhisme, je regarde mon pire ennemi comme mon meilleur ami” (LLB 30.09.23)
Maar de bijbel weet maar al te goed van vijandschap tussen mensen, van oorlog en vetes. In zijn Bergrede dringt Jezus eropaan om ook de vijand te beminnen (Mt.5,43-45). Liefde tot de vijand, een van de zwaarste opgaven.
Naast vetes en conflicten van iedere dag tussen buren, tussen andere groepen lijden we onder de vijandschappen door oorlogen op zovele plaatsen, in het land waar Jezus heeft geleefd, in Oekraïne, aan de grens met Armenië, in Syrië, aan de vijandschap door polarisatie in de politiek.
Gezonden tot de armen
De liefde van God en zijn gebod om elkaar te beminnen, moet ons stimuleren voor een rechtvaardige en solidaire wereld. Ze richt onze aandacht naar de armen. God houdt van de armen en daarom bemint Hij mensen die van de armen houden.
Vincentius a Paulo is een van de grote heiligen die de zorg voor de armen en de zieken heeft bevorderd en ondersteund. Op zijn feestdag bevat het breviergebed een sterke aanbeveling van deze Franse heilige.
Jezus is de evangelist van de armen: “Hij heeft Mij gezonden om aan armen de blijde boodschap te brengen” (Lc. 4, 18). “God houdt van de armen en daarom bemint Hij mensen die van de armen houden. Als men iemand echt liefheeft, betoont men ook genegenheid aan zijn vrienden en dienaren. Het Kleine Gezelschap van de Missie heeft zich tot taak gesteld, zich met genegenheid te wijden aan de dienst van de armen die de lievelingen van God zijn. Daarom mogen wij hopen dat God van ons zal houden vanwege onze liefde ten opzichte van de armen. Er mag geen uitstel bestaan bij iemand die ten dienste van de armen staat. Als ge ’s morgens bij uw gebedsuur medicijnen moet gaan brengen, ga dan onverwijld. Bied God uw dienstbaarheid aan, verenig uw intentie met het gebed dat thuis of elders plaatsvindt en maak u verder niet ongerust.
Als ge terugkomt, kunt ge met gemak enkele ogenblikken gebed of geestelijke lezing doen op het geschikte tijdstip! Geen spoor van ongerustheid is op zijn plaats noch het idee dat ge in gebreke gebleven zijt, toen ge de gebedstijd verzuimde. Men verzuimt niets, als men iets om een gerechtvaardigde reden achterwege laat. Als er al een gerechtvaardigde reden bestaat, mijn dierbare dochters, dan is dat de dienst aan de naaste.
Men laat God niet in de steek, als men om Godswege van God weggaat. Want men verlaat een goddelijk werk om in plaats daarvan een ander goddelijk werk te doen, ofwel met grotere verplichting ofwel met meer verdienste. Ge verlaat het gebed of de lezing of ge verbreekt het stilzwijgen om een arme bij te staan. Mijn dochters, streeft dat alles na, dan zijt ge dienstbaar aan de armen.
Ge weet toch dat de liefde de grondslag is voor alle regels en allemaal zijn die op hun beurt op de liefde betrokken. De liefde is een voorname dame en men moet doen wat zij gebiedt. Laten wij dus aan het werk gaan en ons toeleggen op een nieuwe liefde ten dienste van de armen. Laten wij zelfs de armsten en meest verstotenen opzoeken. Erkennen wij voor God dat dit onze heersers en meesters zijn en dat wij eigenlijk onwaardig zijn om hun onze kleine diensten te bewijzen.” Uit de geschriften van de heilige priester Vincentius de Paul († 1660)
****s
Als je liefhebt, ontvang je liefde.
Als je eer bewijst, ontvang je eer.
Als je dient, word je gediend,
want wie goeddoet, goed ontmoet.
Gelukkig is wie liefheeft
en niet wenst daarom bemind te worden.
Gelukkig is wie eer bewijst
en niet wenst daarom geëerd te worden.
Gelukkig is wie dierbaar is
en niet wenst daarom gediend te worden.
Gelukkig is wie anderen goed behandelt
en niet wenst daarom goed behandeld te worden.
(Wijsheid van broeder Egidius)