Het verhaal uit de evangelielezing van vandaag heeft alles van een sprookje. De heer van de wijngaard heeft zijn zaken keurig in orde, maar dan moet hij weg en er gebeuren verschrikkelijke dingen. De wijngaard kwijnt weg en de knechten die om de opbrengst komen, worden afgeslacht. Zoals in elk sprookje wacht je dan op de held die alles goed moet maken. Hij komt er aan… de zoon.
Voor hem zullen ze wel respect hebben. Maar het vergaat hem als al die anderen. Hij wordt gedood en waar moet je dan nog redding zoeken? Het sprookje is ineens een verhaal geworden van het echte leven. Jezus vertelt hoe Hij daarin staat. Hij komt niet als de held die mensen boven hun eigen krachten uittilt en ze van de hel in de hemel plaatst. Maar Hij komt als een die langs mensen gaat zitten in hun nood. Hij kan tegen hen zeggen: “Ik weet wat het is, want ik heb het zelf meegemaakt.” Hij is klein en krachteloos geworden als een mens en Hij heeft dat leven tot en met een eerloze dood meegeleefd. In de ogen van de wereld is dat dwaasheid.
Wat valt er te zeggen aan het adres van de pachters?
Er zijn zaken in het leven die je moet ontvangen. Want als je zulke zaken gaat grijpen, trek je de harmonie waarover het eigenlijk gaat bij God, tussen mensen, tussen mensen en dingen, tussen mensen en aarde, uit zijn evenwicht. Je doet alsof de ene partij er niet meer is: “Niet van belang, gooi maar buiten de wijngaard en vermoord hem.” Dan ben je er nog alleen en heb je alleen met jezelf rekening te houden. Zo doen mensen soms met elkaar. Elkaar doodzwijgen, elkaar doodpesten. Net zolang tot die ene er niet meer is en de ander het alleen voor het zeggen heeft. Dat doen mensen ook met de aarde. De aarde vermoorden, er zo mee bezig zijn dat ze er op den duur niet meer toe doet. Dat kunnen mensen ook met God doen: Hem doodzwijgen. En tenslotte constateren dat ze alleen zijn en denken dat ze het voor het zeggen hebben. Dat doen de pachters: ze schakelen de tegenpartij uit en hebben het rijk alleen.
Hoe komt een mens zo ver? Ook daarover denkt het verhaal na.
De heer ging naar den vreemde. In de oorspronkelijke taal staat er, hij ging naar ‘elders-land’. Elders-land: daar komt ons woordje ellende vandaan. Deze man ging naar de ellende van anderen. Hij had de mensen aan het werk gezet, een wijngaard gemaakt, een toren gebouwd, een omheining aangelegd. Nu konden ze het zelf wel redden en hij ging naar plaatsen waar het harder nodig was, waar mensen nog in ellende waren, naar ‘elders-land’ dus, zou je kunnen zeggen.
En die dienaren, misschien zijn zij degenen die hij in ‘elders-land’ aantrof. Samen konden ze er voorlopig niets van maken. Er bleef honger, er bleef ellende in ‘elders-land’. Toen heeft die heer tegen de mensen in elders-land gezegd: “Ga eens kijken of er hij de wijngaard die ik aanlegde en die ik verpachtte en uitleende, of daar misschien iets over is voor jullie die niets hebben.” Zo klopten de dienaren aan hij de wijngaardeniers, maar ze waren hun afkomst vergeten. Vergeten hoe het met hen gegaan was toen ze nog geen wijngaard bewerkten. Daarom gooiden de dienaren de armen, die aanklopten, buiten. Ze moesten maar voor zichzelf zorgen.
En zo verging het andere armen die de hand op moesten houden ook. Toen dacht de heer, als ik mijn zoon stuur, de allerarmste, de allerkleinste, de allerminste, dan zullen ze zich toch wel herinneren, wie ze eerst zelf waren. Maar zelfs de allerarmsten aan de deur van de wijngaardeniers konden hen niet in herinnering brengen dat ze hun goed, hun welvaart en rijkdom gekregen hadden, dat ze ervan mochten leven, maar dat ze anderen niet weg mochten sturen. Ze hadden niets geleerd! De arme aan de deur moest wijken. Ze doodden hem dan zou hij hen nooit meer lastig kunnen vallen.
Zo past de parabel in Jezus’ mond. Zo wordt ze ons doorgegeven: wij mogen gebruiken van alles wat we gekregen hebben, gebruiken van alles wat ons geleend is. Maar houdt er rekening mee dat er dienaren aan kunnen kloppen, die op hun beurt vragen om te lenen en te krijgen.