Het verhaal van de twee zonen is weer een uniek verhaal van Matteüs. De andere evangelisten hebben het niet. Het is ook een typisch Matteüsverhaal omdat het weer om een huishouden gaat. Het gaat niet over wat er in dat huishouden gezegd wordt, maar wat er gedaan wordt. Het centrale woord in de tekst is dikaiosunê. Het is een van de sleutelwoorden van Matteüs. Hij gebruikt het zeven keer. Een van die zeven keren gebruikt Jezus het woord in de acht zaligheden: ‘Gezegend zij die hongeren en dorsten naar dikaiosunê (gerechtigheid), ze zullen verzadigd worden’ (6,33).
De geleerden schijnen het er over eens te zijn, dat Matteüs dit woord niet vond in zijn bronnen of in de traditie, die hij gebruikte bij het samenstellen van zijn evangelie. Het is zijn eigen vondst. Het is een woord dat hij er zelf inbrengt.
Dikaiosunê betekent ‘beoefende gerechtigheid’. Voor Matteüs betekent het beoefenen van gerechtigheid, dat je Gods gelijke liefde voor eenieder in je eigen leven en in het leven van je gemeenschap waarmaakt. Johannes de Doper wordt daarbij als een voorbeeld gegeven. Het gaat bij deze rechtvaardigheidsbeoefening - om een cliché te gebruiken - niet om woorden maar om daden. Of we nu op de eerste zoon lijken, die ‘ja’ zei, maar ‘neen’ deed; of op de tweede die ‘neen’ zei, we zullen allen zoals die tweede zoon spijt over ons ‘neen’ moeten krijgen, en toch de gerechtigheid beoefenen.
Dat wij en de wereld dit soort spijt nodig hebben, is duidelijk als we om ons heen ons kijken, en de goddelijke gerechtigheidnorm gebruiken om onze situatie te taxeren. Hoewel gelijk in de ogen van God, en door God allemaal op dezelfde manier bemind, zijn de verschillen onder ons te groot. De goederen van deze aarde, die voor allen bestemd zijn, zijn onder ons niet enkel ongelijk verdeeld, sommigen hebben zelfs alles en anderen niets. Om een heel sterk voorbeeld te gebruiken: in de New York Times stond nog niet zo lang geleden een advertentie over een volle pagina van een wijnhande¬laar die er in die advertentie over opschepte dat hij een fles Lafite-Rotschild wijn gedronken had van de oogst van 1865, en dat hij drie van die flessen aanbood tegen de prijs van 15.000 dollars per stuk, of voor de prijs van 50.000 dollars voor de drie. In datzelfde New York Times-nummer stond op de voorpagina een artikel over 2.500.000 mensen die in een ander deel van de wereld aan het verhongeren zijn.
Het zijn dergelijke verschillen, waarover we allen meepraten, en waar we allemaal weet van hebben, en die onze wereld zo onrechtvaardig, onmenselijk en ongoddelijk maken. Ze maken Gods bedoeling tot een aanfluiting. Ze maken van Gods werk een leugen. Ze zijn de oorzaak van de chaos in onze mensengemeenschap. Als we er niets aan proberen te veranderen delen wijzelf in die onrechtvaardigheid, onmenselijkheid en ongoddelijkheid.
Die rechtvaardigheid, die de oorspronkelijke gelijkheid van alle mensen voor Gods liefde wil herstellen, is bij Matteüs het wezen van Jezus’ spiritualiteit. Bij zijn doopsel zegt hij al tegen Johannes de doper: ‘We dienen dit te doen als we Gods dikaiosunê tot vervulling willen brengen.’ Bij Matteüs spreekt Jezus over de traditionele manieren waarop we aan anderen en aan onszelf de liefde kunnen tonen die we gelijkelijk van God ontvangen. We kunnen aalmoezen geven, bidden en vasten. Als Jezus het over die activiteiten heeft, gebruikt hij steeds het woord ‘wanneer’, en niet het woord ‘als’. Het is niet iets hypothetisch. Als we van God zijn is het normaal dat we dat doen. We hebben eigenlijk geen keus.
Toch is dat niet voldoende om onze wereld te herstructureren. Daar komt meer bij kijken. Het gaat inderdaad om de structuren van deze wereld die herzien moeten worden. Hoewel men in Rome vaak moeilijkheden heeft met theologen en bewegingen die dit alles in praktijk brengen, is het in de encyclieken van paus Johannes Paulus II over de menselijke persoon, werk, sociale rechtvaardigheid en ecologie, duidelijk, dat hij een voorstander is van die structurele veranderingen. Veel politieke analisten zijn het er over eens dat hij door zijn bezoeken aan Polen de veranderingen in Oost-Europa aan het rollen heeft gebracht. Geraakt door Gods geest kun je ook niet anders.