15e zondag door het jaar A (2002)

Het evangelieverhaal van vandaag lijkt ons op het eerste gezicht helemaal niets nieuws te vertellen. Dat het zaad van Gods woord niet altijd op even vruchtbare grond valt, dat wisten we allang, dat is duidelijk genoeg, je hoeft maar om je heen te kijken. En in de ogen van velen lijkt het wel of de grond nog steeds schraler wordt en steeds minder vruchten oplevert.
Dit evangelie lijkt een beschuldigende vinger uit te steken naar de mensen die niet goed luisteren naar Gods woord, mensen die a.h.w. een weg zijn waar het verkeer overheen raast zodat er niets echt kan groeien; mensen die zo hard geworden zijn, dat niets hen meer raakt, mensen die a.h.w. zoveel onkruid om zich heen en in zichzelf laten groeien dat het goede dat er misschien wel is geen schijn van kans krijgt zich te ontwikkelen. Toch wil Jezus met dit verhaaltje niemand beschuldigen. De boodschap is een andere.
Dit soort gelijkenissen die Jezus vertelt om zijn boodschap over te brengen zijn verhaaltjes, die ontleend zijn aan het concrete leven van elke dag, maar waar toch een kronkel in zit, iets waarvan je zegt: dit klopt niet, en die kronkel moet ons aan het denken zetten. En als ik zoek naar een kronkel in dit verhaaltje, dan vind ik die in die zaaier die zijn zaad uitstrooit over het land. Dan denk ik: welke boer gooit nou zijn zaad op de weg, op rotsachtige plekken, of tussen de distels? Dat doet toch geen boer, tenzij hij misschien stekeblind is Als iemand aan het zaaien is, dan mag je toch verwachten dat hij een beetje uitkijkt waar hij het zaad neer strooit.
Nu kun je de akkers in het toenmalige Israël natuurlijk niet vergelijken met de keurig geploegde Nederlandse akkers, in onze ogen waren die Joodse akkertjes maar armzalige stukjes land. Maar normaal gesproken zal een zaaier toch best uitkijken waar hij zijn kostbare zaad uitstrooit, in elk geval zeker niet op de weg.
Maar in deze gelijkenis is God de zaaier, God die zijn woord spreekt voor iedereen, voor rijken en armen voor geleerden en analfabeten, jong en oud, goeden en slechten, niemand uitgezonderd. God geeft iedereen de kans zijn woord te ontvangen en vruchtbaar te maken. En het ligt dus aan de mens of hij vruchtbare grond is voor dat woord, of dat hij er helemaal niets of bijna niets van terecht brengt. Dus toch een beschuldigende vinger. Nee, dat is niet zijn bedoeling.
Het feit dat God zijn woord spreekt voor iedereen, dat betekent nog niet dat iedereen gelijke kansen heeft, in theorie misschien wel maar niet in de praktijk van het leven. Ook al zeg je dat het aan de mens ligt als hij niet of weinig vruchtbaar is, betekent dat nog niet dat zo’n mens daarmee ook schuldig is. Het lijkt me tenminste overduidelijk dat in het concrete leven niet iedereen gelijke mogelijkheden heeft om Gods Woord vruchtbaar te laten zijn in zijn leven.
We zeggen wel eens: niemand heeft zichzelf gemaakt, en daar zit veel waarheid in. Wat je bent en hoe je bent, wordt bepaald door een heleboel factoren waar je zelf weinig of niets aan doen kunt, en dan denk ik aan zaken als: afkomst en opvoeding. Als mijn ouders oplichters en bedriegers geweest waren, dan was ik nu hoogstwaarschijnlijk een heel ander mens geweest. Als ik opgegroeid en opgevoed zou zijn in een Islamitisch gezin dan was ik nu misschien wel een imam geweest met een heel andere kijk op het leven.
Ons leven wordt bepaald door een heleboel dingen waar we zelf helemaal geen invloed op hebben. Dat geldt natuurlijk ook voor de waarden en normen die we in onze christelijke traditie vinden, en die we zien als het woord van God. Als mensen soms zo weinig of niet beantwoorden aan Gods bedoelingen, kun je dat natuurlijk niet helemaal goedpraten met te zeggen: ze kunnen er niets aan doen maar we moeten wel heel voorzichtig zijn in ons oordeel, en niet te gauw van schuld en zonde spreken. Het is trouwens beter dat we wat minder naar de ander kijken en wat meer naar onszelf. Onkruid wieden op andermans akkertje is gemakkelijk genoeg, maar de vraag is: doen we het genoeg in ons eigen tuintje?