De zachtmoedigheid van God
Overweging bij Zacharia 9,9-10 en Matteüs 11,25-30
Laatst kwam er een man aan de pastoriedeur van in de 80. Hij was bij de dokter geweest, en die had gezegd dat hij redelijk gezond was maar dat het goed was als hij zich zou voorbereiden op het einde dat toch een keer zou komen. Ineens kwam in hem de behoefte weer naar boven om naar de kerk te gaan. Maar hij was daar al 30 jaar niet meer geweest. Hij vroeg of hij welkom was en dacht dat hij eerst moest biechten. Ik heb hem gezegd dat hij gewoon weer aan kon schuiven. Ik heb hem ook een keer bezocht en hem het verhaal verteld van de verloren zoon. Dat verhaal kende hij niet meer. Hij zei zich in beide zonen wel wat te herkennen. In de jaloerse harde werker en in de vrije vogel die met hangende pootjes terugkeert. Het verbaasde hem oprecht dat de zoon die zo’n klaploper was geweest door zijn vader met open armen werd binnengehaald. Ik zei hem: voor Jezus is God zoals die vader uit het verhaal. Als God zo met de zondaars omgaat, dan kan de parochie toch niet achterblijven? Ook u bent van harte welkom.
De reactie van deze man zegt iets over zijn godsbeeld. Je zou het rechtlijnig kunnen noemen. De liefde van de hemelse Vader is er in die geloofsbeleving pas als je aan een groot aantal voorwaarden voldoet. Als je braaf bent wordt je beloond. Als je iets verkeerds hebt gedaan moet je op z’n minst schuld belijden. Ik kom dat godsbeeld wel vaker tegen. Bijvoorbeeld als mensen zeggen: ik heb altijd netjes geleefd en nu krijg ik opeens kanker. Dat heb ik toch niet verdiend? God is toch rechtvaardig?
Nee, dat heb je niet verdiend, en toch gebeurt het. In de bijbel verzuchten diverse mensen dat ook. Het knaagt aan hun rechtlijnige geloof. En dat gebeurt ook in onze tijd. Mensen zeggen het geloof vaarwel omdat er zoveel kwaad en lijden is. Of ze gaan beseffen: God is anders dan ik zou willen. Mensen ontdekken de heiligheid van God; dat Hij alle menselijke voorstellingen te boven gaat. Dat zijn bedoelingen vaak niet direct te doorgronden zijn. En dat we ons zullen moeten verzoenen met de onbegrijpelijke kanten van het leven.
In de lezingen van vandaag wordt een verrassend beeld van God geschilderd. De profeet Zacharia heeft het over God die een koning stuurt. Hij is rechtvaardig en strijdbaar. Hij boekt de overwinning. Hij brengt vrede. Tot zover is allemaal nog te rijmen met een rechtlijnig godsbeeld. Met het beeld van God als een koning die oordeelt over levenden en doden. Maar dan komt Zacharia met iets nieuws: de koning is deemoedig en rijdt niet op een paard maar op een ezel. Dat Jezus Jeruzalem wilde binnenrijden op een ezel komt omdat hij deze tekst van Zacharia kende. Wat voor beeld van God wil Jezus neerzetten? Dat God heilig is en machtig, als een grote koning. Maar ook dat Hij deemoedig is. Jezus gebruikt bij Matteüs iets andere woorden die nog sterker zijn: “zachtmoedig en nederig van hart”. Voor ons een combinatie die moeilijk voor te stellen is: machtig én nederig, rechtvaardig én zachtmoedig. Maar hoe God is gaat ook onze menselijke voorstellingen te boven. Hij is anders, hij is heilig, en daardoor juist zo intrigerend.
Nog even terug naar die oude man die aan de deur kwam. Op zichzelf is er niets mis met zijn nederige houding. Die past bij ons allemaal, omdat we allemaal zondaars zijn. Niemand verdient de liefde van God. Die krijgen we voor niets. Wat wel wat bijstelling nodig had was zijn beeld van God. Voor God hoef je niet door het stof. Hij is rechtvaardig, maar ook zachtmoedig. Denk aan het verhaal van de verloren zoon. God is als een vader wiens hart overslaat van vreugde. Want zijn zoon, die hij dood gewaand had, staat ineens weer voor hem. Bij een rechtlijnig godsbeeld hoort dat het kwade wordt bestraft. De verloren zoon moet eerst biechten. Maar zo is God niet. God weet dat wij mensen zondaars zijn; dat we helemaal vast kunnen lopen; dat we een vat vol tegenstellingen zijn en vreselijk met onszelf en anderen in de knoop kunnen zitten. Jezus waardeert het in het evangelie, als mensen naar Hem toekomen, juist als ze uitgeput zijn en onder lasten gebukt gaan. Hij kent hun verlangen naar rust en verlichting. Hij wil ze dat zo graag schenken. Wij kunnen daar dus ook om vragen, om bidden.
Het beeld van God als belonend en bestraffend is eenzijdig. Het kijkt vooral naar het juk dat God de mensen oplegt: een juk van regels, een juk van verantwoordelijkheden. Jezus legt een juk op, inderdaad. Het juk van de Tien Geboden bijvoorbeeld. Ze zijn bedoeld om structuur te geven aan ons leven. Ze geven ruimte, ze scheppen een kader om te leven. Daarom kan Jezus ook zeggen dat zijn juk zacht is, en zijn last licht. Tegelijkertijd is er bij Jezus, bij God alle ruimte voor de kwetsbare, zoekende mens. Hij wil hen dragen en troosten, zoals een moeder haar huilende kind.
Voor ons ligt er de uitdaging om beide kanten van God te aanvaarden, ook al begrijpen we er niets van. Ook wijzelf zijn geschapen naar het beeld van God. Die twee kanten zitten ook in ons: de strenge en de zachte. Als we de strenge kant cultiveren worden we verzuurde mensen. Dan worden we onuitstaanbaar, en ook heel eenzaam. Als we alleen de zachte kant ruimte geven hebben we nooit de moed om nee te zeggen, om karakter te tonen. Ook dan doen we onszelf en de ander, ook dan doen we God tekort. Zo heeft Hij ons niet bedoeld. Als we proberen te leven vanuit de liefde die God in ons gelegd heeft, dan zullen we beter aanvoelen wat op een bepaald moment in een bepaalde situatie het meest geboden is: strengheid of zachtheid. Ik wens ons allen veel inspiratie toe bij deze zoektocht naar wat God van ons vraagt.
Hans Oldenhof