Kruisverheffing (2003)

Als je er van buitenaf tegenaan kijkt, is het centrale symbool van het Christendom uiterst merkwaardig: een martelwerktuig. Meestal zullen we het ons niet bewust zijn, maar dat is toch wat het kruis in de eerste plaats is. Het is de galg waaraan Jezus ter dood gebracht is. Hoe prachtig versierd of verguld een kruis is gemaakt of hoe strak modern vormgegeven, we mogen nooit vergeten dat het ooit het teken van geweld en moord is. Het is daarom ook goed om even de wenkbrauwen te fronsen als we het feest van vandaag tot ons door laten dringen.
Kruisverering! Vereren we een martelwerktuig? Dat zou absurd en walgelijk zijn. Tussen kruisiging en kruisverering zit een heel proces waarin het teken van de doodstraf geworden is tot symbool van goddelijke redding.
De lezingen van vandaag proberen ons mee te voeren in dit mysterie. Johannes speelt met de term ‘omhoogheffen’. Jezus is letterlijk omhooggeheven bij de kruisiging. Zo is Hij ook een zichtbaar teken geworden. Maar het omhoogheffen heeft ook de betekenis van het verheffen van God. Voor Johannes is kruisiging en verrijzenis één beweging naar God toe.
Jezus wordt aan het kruis gedood, maar voor ons is deze dood levengevend. Wie Hem ziet -dat wil zeggen gelooft dat Hij ons door God gezonden is - hoeft niet meer bang te zin voor de dood. In de gekruisigde Jezus zien we niet alleen maar een gemartelde, maar ook de verrijzenis en Gods verlossing. Het kruis is teken van leven en overwinning op de dood geworden.
In de lezing uit de brief van Paulus aan de Filippenzen hoorden we een van de oudste christelijke teksten: een lied op Jezus Christus. Jezus heeft als zoon van God niet willen vasthouden aan bepaalde privileges. Hij is werkelijk mens geworden en is als mens Gods weg gegaan. Deze weg van goedheid en barmhartigheid heeft Hem op het kruis gebracht. Maar net als bij Johannes is ook hier het kruis geen doodlopende weg. God heeft “Hem verheven en Hem de Naam verleend die boven alle namen staat.”
Met deze naam wordt Gods naam bedoeld: JHWH, Ik-ben-die-Ik-ben, de Heer. Zo is ook hier het kruis van martelwerktuig tot teken van Gods redding geworden. In deze mens, Jezus van Nazaret, is God aan het licht gekomen. Ook al lijkt zijn weg menselijk gezien dood te lopen op het kruis, zijn leerlingen hebben ervaren dat het kruis een doorgang naar God kan zijn. Kruisverering is dus niets anders dan God en Christus eren.
We eren Christus omdat Hij ons God heeft laten zien en tot in de dood Gods wil heeft gedaan. We eren God omdat we geloven dat Hij Jezus niet in de dood heeft gelaten, maar dat Hij Hem naar zich toe heeft getrokken.
Vandaag vieren we het feest van Kruisverheffing. Het is ontstaan als gedenkdag van de inwijding van de heilige Grafkerk in Jeruzalem, de plek bij uitstek waar kruis en graf van Jezus vereerd worden. Het is overigens een merkwaardige plek voor een kerk. De leerlingen worden immers op paasochtend weggestuurd bij het graf. Ze moeten Jezus niet in de dood maar in het leven zoeken.
Kruisverheffing is eigenlijk Pasen vieren, ons feest van het onsterfelijke optimisme dat God een God van leven is. Het kruis is voor ons een teken van overwinning op geweld en dood geworden. Ook al is onze wereld vaak het toneel van het tegendeel, wij mogen blijven vertrouwen dat God zich verzet tegen alle geweld en dood. Als Christenen worden wij geroepen om verzetsmensen te zijn, die tegen alle onmenselijkheid in het geweer komen en het gekwetste en wat gebroken is koesteren.